Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda

Sarga 59

 The fifty eighth Sarga ended with the line.

"అత్ర యన్ అకృతం శేషం తత్సర్వం క్రియతామ్ ఇతి"

"Whatever is left to be done, that is to be completed"

This Sarga starts with the line,

ఏతదాఖ్యాయ తత్ సర్వం హనుమాన్ మారుతాత్మజః|

భూయః పరిచక్రామ వచనం వక్తుముత్తరమ్||

"ఏతదాఖ్యాయ తత్ సర్వం"(59.1), 

means "having told all that".

All that is about what happened in Lanka.

That also included the concluding prayer 

to decide about actions left to be accomplished. Hanuma starts to tell again 

That means apparently there is something more,

Hanuma wants to say that now.

He says"స ఫలో రాఘవోద్యోగః" (59.2) - Rama's purpose has been fulfilled. But there is something more.

Hanuma says "శీలమాసాద్య సీతాయాః"observing Sita's devotion to Rama,"మమ చ ప్రవణం మనః"; "my mind is filled with devotion!

The search for Sita, is part of an agreement. Rama delivered Vanaras their kingdom. And Vanaras went in search of Sita, who is the wife of Rama.  It is a simple equation and as per agreement.

Hanuman also says that in his message to Ravana.

"తస్య సాహాయ్య మస్మాభిః కార్యం సర్వాత్మన త్విహ"(58.137)

Helping Rama is the Vanara's duty.

In fact, in Kishkindha Kanda seeing Rama in separation Hanuma wondered why Rama is in such distress over a lady. Then after seeing Sita first time, Hanuma’s respect for Rama grows.

Observing Sita's sorrows, hearing her words Hanuma's respect for Sita grows more and more .We hear Hanuma talking about her devotion to Rama. We hear him talking about her powers of penance, which are greater than even flaming fire. Sita could have destroyed Ravana if she wished to.

Now we see the respect for Sita, transform into devotion. Hanuma's mind is filled with devotion. "మమ చ ప్రవణం మనః"

This transformation of Hanuma is also the story of Sundarakanda.

As we continue to hear Hanuma, we see once more the other side of Ravana. That is about the power of penance of Ravana.

Govindaraja in his commentary writes as follows.

||గో.టి|| తపస్యేత్యాదినా|| తపసా అతి ప్రవృద్ధః ఇతి అన్వయః|

 కోపప్రాసాదాభ్యాం సర్వలోకనిగ్రహ అనుగ్రహ సామర్థ్యః |

అసౌ రావణః సర్వథామహాతపః సంపన్నః|

అత ఏవ  సీతాస్పర్శేఽపి న వినాశిత ఇత్యర్థః||

Ravana reached great heights by penance.

With anger and ability to please, he had the ability to control the three worlds. This Ravana is rich with power of penance. That is why though he touched Sita he was not burnt to ashes, says Govindaraja 

That power of penance is the only reason, Ravana was not destroyed by touching Sita during abduction. Indirectly this also says as much about the greater power of Sita, who could have turned Ravana into ashes, if she so wished.

The lines about Ravana, highlighting his positives,

seem to be planted to tell us something.

The stark difference between Rama who followed the right path through all vicissitudes of life,

like a normal human being,  and Ravana who undeniably had great powers of penance but adhered to a path of convenience. These two paths are the same paths, described in Kathopanishad.

the path of good and the path of convenience.

Yama tells Nachiketa to follow the path of Good,

which is also Rama's path.

Having said all about Sita, including the dire straits, she is in, and listing all the Vanara warriors, who on their own can battle Lanka Hanuma says something unexpected.

"న్యాయ్యం స్మ సహ వైదేహ్యా ద్రష్ఠుం తౌ పార్థివాత్మజౌ"| (59.5); "It is appropriate to meet the two brothers taking Sita along with us".

That was not Sita's wish. " తత్ తస్య సదృశం"  is the line Sita repeated many a time. Sita told that even in the last moment (Sarga 56)." తత్ తస్య సదృశం" means that,

Rama coming and taking Sita is the most appropriate.

She repeated several times starting from the thirty seventh Sarga.

So, saying "సహ వైదేహ్యా ద్రష్ఠుం తౌ" which means "along with Sita see the two brothers", means only one thing. 

That is that Hanuma totally forgot Sita's repeated requests

But having said that and 

having supported that thought,

detailing all the Vanara warriors 

who can accomplish this on their own,

reiterating that Sita must be rescued 

Hanuma ends by saying,

"తత్సర్వం ఉపపద్యతామ్"

means "let all that is required to be done shall be done"

These are the final words of Hanuma, while debriefing the Vanaras. The possibilities left open include, bringing Sita back and then meeting Rama, ignoring Sita's request

One more thing

The first sloka in Jayamantram is, 

"జయత్యతి బలో రామో

లక్ష్మణశ్చ మహాబలః

రాజా జయతి సుగ్రీవో

రాఘవేణాధిపాలితః"||

 

This Sloka is repeated in this Sarga. Hanuma says, he announced loudly, that the victory of Rama is certain. In that context the Sloka is repeated. Whenever that Sloka is read/sung, we feel the energy of that Sloka.

With these thoughts on this Sarga, now we go through the Sarga, as narrated by Valmiki.

||Sloka 59.01||

 ఏతదాఖ్యాయ తత్సర్వం 

హనుమాన్ మారుతాత్మజః|

భూయః సముపచక్రామ

 వచనం వక్తు ముత్తరమ్||59.01||

స|| హనుమాన్ మారుతాత్మజః ఏతత్ సర్వం ఆఖ్యాయ భూయః ఉత్తరం వచనం వక్తుం సముపచక్రమే||

||Sloka meanings||

హనుమాన్ మారుతాత్మజః -  

Hanuman, the son of wind god                                                                                                                                                            

ఏతత్ సర్వం ఆఖ్యాయ - 

having narrated all of this 

 ఉత్తరం వచనం  - 

some more words 

భూయః వక్తుం సముపచక్రమే - 

again started to say 

||Sloka summary||

"Hanuman, the son of wind god, having narrated all of this, again started to say some more words." ||59.01||

||Sloka 59.02||

సఫలో రాఘవోద్యోగః 

సుగ్రీవస్య చ సంభ్రమః|

శీలమాసాద్య సీతాయా

 మమ చ ప్రవణం మనః||59.02||

స||రాఘవోద్యోగః సుగ్రీవస్య సంభ్రమః సఫలః |  సీతాయాః శీలం ఆసాద్య  మమ మనశ్చ ప్రవణం||

Rama Tika says- సీతాయాః శీలం సద్ వ్రతం పాతివ్రత్యమాసాద్య  దృష్ట్వా రాఘవోద్యోగాదేః సాఫల్య జ్ఞానేన మమ మనః ప్రీణితం తుష్టమ్|మమ చ ప్రవ్రణం మనః ఇతి పాఠేప్రవ్రణం సంతోషప్రవ్రణం ఇత్యర్థః| 

||Sloka meanings||

రాఘవోద్యోగః - Rama's task,

సుగ్రీవస్య సంభ్రమః సఫలః - 

Sugriva's efforts have been successful

సీతాయాః శీలం ఆసాద్య  -

 Seeing Sita's conduct

మమ మనశ్చ ప్రవణం -  

my mind is filled with devotion                                                          

||Sloka summary||

"Rama's task, Sugriva's efforts have been successful. Seeing Sita's conduct my mind has developed devotion."||59.02||

||Sloka 59.03||

తపసా ధారయేల్లోకాన్ క్రుద్ధో వా నిర్దహేదపి|

సర్వధాతి ప్రవృద్ధోఽసౌ రావణో రాక్షసాధిపః||59.03||

తస్య తాం స్పృశతో గాత్రం తపసా న వినాశితమ్|

స||అసౌ రాక్షసాధిపః తపసా ధారయేల్లోకాన్| వా కృద్ధః నిర్దహేత్ అపి |  సర్వథా అతిప్రవృద్ధః ||తస్య గాత్రం తామ్ స్పృశతః  తపసా న వినాశితం |

Rama Tika says - తాం సీతాం స్పృశతః అపహరణాయ స్పర్శ్వం కుర్వతః యస్య రావణయ గాత్రం పాణిః తపసా సీతాతపోబలేన న వినాశితుం సః అసౌ రావణః సర్వథా సర్వప్రకారేణ అతిప్రకారేణ అతిప్రకృష్టః ప్రతిభాతి ఇతి శేషః , ఏతేనేదం మహదాశ్చర్యం ఇతి సూచితం ||

||Sloka meanings||

అసౌ రాక్షసాధిపః - this king of Rakshasas 

తపసా లోకాన్ ధారయేత్ - 

with power of penance he can hold the world 

వా కృద్ధః నిర్దహేత్ అపి -

 or angry he could burn the same 

సర్వథా అతిప్రవృద్ధః - 

he is very powerful 

తస్య గాత్రం తామ్ స్పృశతః -  

though he touched her limbs  

తపసా న వినాశితం - 

not burnt because of the power of his penance 

||Sloka summary|| 

"This king of Rakshasas can hold the world with power of penance or if angry he could burn the same too. He is very powerful. Though he touched her limbs ,not burnt because of the power of his penance".||59.03||  

So is Sita's power of penance not as powerful? Poet responds to the same.

||Sloka 59.04||

న తదగ్నిశిఖా కుర్యాత్ 

సంస్పృష్టా పాణినా సతీ||59.04||

జనకస్యాత్మజా కుర్యాత్  

యత్క్రోధ కలుషీకృతా|

స|| సంస్పృష్టా పాణినా సతీ తత్ అగ్నిశిఖా నకుర్యాత్ |  క్రోధకలుషీకృతా జనకస్య ఆత్మజా అ కుర్యాత్ || 

Tilaka Tika says  - నైతావత్ సీతా శీలం దుర్బలం ఇతి శంకయా నేతి| యత్ కృద్ధా సీతా కుర్యాత్ తత్ స్పృష్టాఽగ్నిశిఖా అపి న కుర్యాత్ | ఇయం తు బహ్ర్తుః పరాక్రమకీర్తయే నాద్యాపి కృధ్యతీతి భావః| అకృద్ధయా అపి స్పర్శమాత్రేణ ప్రాప్తో నాశస్తు రావణ  తపసా నివారితా ఇతి ధ్యేయమ్|  

Govindaraja Tika says -తర్హి సీతా శీలం దుర్బలమస్మాకం కిముపకరిష్యతి ఇత్యాహ - నేతి| సీతాశీలమేవ బలీయస్త్వాదుపకరిష్యతి ఇత్యర్థః| క్రోథ కలుషీకృతేతి వచనాత్ భర్తుముఖేన వైరనిర్యాతనం  వీర పత్నీ ధర్మః| అన్యథా మహాలాఘవం భర్తురిత్యాద్యాపి పారతన్త్ర్యపాలనాయ తాద్రుక్ క్రోధకారణాత్ రావణోజీవతీత్తి గమ్యతే| ఏతదేవోఽక్తం ప్రాక్ - అసన్దేశాఅత్తు రామస్య తపశ్చానుపాలనాత్ | న త్వాం కుర్మి దశగ్రీవ భస్మ భస్మార్హ తేజసా ఇతి| 

||Sloka meanings||

సంస్పృష్టా పాణినా సతీ -

 angry Sita with touch of her hand 

తత్ అగ్నిశిఖా నకుర్యాత్  -

that flaming fire cannot do 

క్రోధకలుషీకృతా  జనకస్య ఆత్మజా - 

enraged Sita 

అ కుర్యాత్ did not do

||Sloka summary||

What the enraged Janaka's daughter can do even the flame of fire cannot do. She did not do, since she wanted Rama to kill Ravana.||59.04||

||Sloka 59.05,06||

జామ్బవత్ప్రముఖాన్ సర్వాన్ 

అనుజ్ఞాస్య మహాహరీన్||59.05||

అస్మిన్నేవం గతే కార్యే 

భవతాం చ నివేదితే|

న్యాయం స్మ సహవైదేహ్యా

 ద్రష్టుం తౌ పార్థివాత్మజౌ||59.06||

స||భవతామ్ నివేదితే అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే జాంబవత్ ప్రముఖాన్  మహాహరీన్ సమనుజ్ఞాయ వైదేహ్యా సహ తౌ పార్థివాత్మజౌ ద్రష్టుం న్యాయం స్మ||

Rama Tika says - ఏవమ్ అనేన ప్రకారేణ గతే సిద్ధింప్రాప్తే అస్మిన్ కార్యే భవాన్ సమీపే నివేదితే సతిజామ్బవత్ ప్రముఖాన్ కపీన్ అనుజ్ఞాప్య  తదాజ్ఞాం గృహీత్వా ఇత్యర్థః , వైదేహ్యాసహ పార్థివాత్మజౌ ద్రష్ఠుం న్యాయ్యం  అస్మకం ఇతి శేషః|

Govindaraja Tika says- ఏవం స్థితే యుష్మత్ అనుమత్యా భృత్యవిజయః అపి స్వామిన్ ఏవైతి  కృత్వా సీతారామపదావలమ్బాత్ అహమేవ రావణం నిర్జిత్య సీతాపురస్కరేణైవ రాఘవో ద్రక్ష్యామి ఇత్యాహ|

||Sloka meanings||

భవతామ్ నివేదితే -  

narrated  to you

అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే -

 all that which has happened 

జాంబవత్ ప్రముఖాన్  - 

Jambavan and others 

మహాహరీన్ సమనుజ్ఞాయ - 

with the permission of all great Vanaras

వైదేహ్యా సహ - along with Sita

 తౌ పార్థివాత్మజౌ ద్రష్టుం న్యాయం - s

seeing the King of all Rama is appropriate

ఆ రాముని చూడుట న్యాయము

||Sloka summary||

"I have narrated what all has been completed. With the permission of Jambavan and others, it is better to see the king's sons ( Rama and Lakshmana)  along with Sita."||59.05,06||

The same point was made in Rama Tika  as also other commentaries.

||Sloka 59.07||

అహమేకోపి పర్యాప్తః సరాక్షసగణాం పురీ|

తాం లంకాం తరసా హన్తుం రావణం చ మహాబలమ్||59.07||

స|| అహ ఏకః అపి సరాక్షసగణాం తాం లంకాపురీం మహాబలం రావణం చ తరసా హన్తుం పర్యాప్తః||

||Sloka meanings||

అహ ఏకః అపి పర్యాప్తః  -

 I alone am enough 

సరాక్షసగణాం తాం లంకాపురీం - 

city of Lanka along with all Rakshasas

మహాబలం రావణం చ - 

powerful Ravana too

తరసా హన్తుం - kill quickly

||Sloka summary||

"I am alone  enough  to  destroy the city of Lanka , the great army , the Rakshasa warriors and even Ravana." ||59.07||

||Sloka 59.08||

కిం పునస్సహితో వీరైర్బలవద్భిః కృతాత్మభిః|

కృతాస్త్రైః  ప్లవగైః శూరైః భవద్భిర్విజయైషిభిః||59.08||

స|| బలవద్భిః కృతాత్మభిః కృతాస్త్రైః శూరైః విజయైషిభిః ప్లవగైః భవద్భిః సహితః కిం పునః || 

||Sloka meanings||

బలవద్భిః కృతాత్మభిః - 

strong wise accomplished

కృతాస్త్రైః శూరైః - 

warriors who know the usage of all arms 

విజయైషిభిః ప్లవగైః - who desire victory   

ప్లవగైః భవద్భిః సహితః -

 all of you Vanaras 

కిం పునః - 

what to speak of 

||Sloka summary||

" What to speak of doing so with all of you who are strong wise accomplished heroic ones desiring victory." ||59.08||

||Sloka 59.09||

అహం తు రావణం యుద్ధే ససైన్యం సపురస్సరమ్|

సహపుత్త్రం వధిష్యామి సహోదరయుతం యుధి||59.09||

స|| అహం తు యుద్ధే ససైన్యం సపురస్సరం సహపుత్త్రం సహోదరయుతం రావణం వధిష్యామి ||

||Sloka meanings||

అహం  - I alone can 

ససైన్యం సపురస్సరం సహపుత్త్రం - 

along with his army, his sons, along with the city of Lanka

 సహోదరయుతం రావణం యుద్ధే  వధిష్యామి - 

kill Ravana long with his brothers and followers  in the battle 

||Sloka summary||

"I can kill Ravana along with his army , his sons, his brothers and his followers."||59.09||

||Sloka 59.10||

బ్రాహ్మమైన్ద్రం  చ రౌద్రం చ

 వాయువ్యం వారుణం తథా|

యది శక్రజితోఽస్త్రాణి 

దుర్నిరీక్షాణి సంయుగే||59.10||

తాన్యహం విధమిష్యామి

 హనిష్యామి చ రాక్షసాన్|

స|| బ్రహ్మం ఇన్ద్రం చ రౌద్రం చ వాయవ్యం తథావారుణం శక్రజితః అస్త్రాణి దుర్నిరీక్షాణి యది తాని సంయుగే వధిష్యామి రాక్షసాన్  హనిష్యామి చ||

||Sloka meanings||

బ్రహ్మం ఇన్ద్రం చ రౌద్రం చ - 

of Brahma, Indra and Rudra also 

వాయవ్యం తథావారుణం - 

Vayu as also Varuna 

యది శక్రజితః  - if Indrajit 

తాని దుర్నిరీక్షాణి అస్త్రాణి సంయుగే  - 

use these  weapons which are difficult to see 

రాక్షసాన్ వధిష్యామి హనిష్యామి చ - 

can kill and destroy the Rakshasas 

||Sloka summary||

"Even if the weapons of Brahma, Indra ,Rudra, Vayu , Varuna  which are difficult to see  are used by Indrajit, I can kill and destroy them in a war."||59.10||

||Sloka 59.11,12||

భవతామభ్యనుజ్ఞాతో విక్రమో మే రుణద్ధితమ్||59.11||

మయాఽతులా విసృష్టా హి శైలవృష్టిర్నిరన్తరా|

దేవానపి రణే హన్యాత్ కిం పునః తాన్ నిశాచరాన్||59.12||

స|| భవతామ్ అభ్యనుజ్ఞాతః మే విక్రమః తం రుణాద్ధి| మయా విసృష్టా అతులా నిరన్తరా శైలవృష్టిః రణే దేవాన్ అపి హన్యాత్ | తాన్ నిశాచరాన్ కిం పునః||

Govindaraja says - అభ్యనుజ్ఞాతః  అభ్యనుజ్ఞానాత్  మే విక్రమః తం రావణమ్ రుణద్ధి హన్తీత్యర్థః|

||Sloka meanings||

భవతామ్ అభ్యనుజ్ఞాతః - 

if you permit me

మే విక్రమః తం రుణాద్ధి -

 I will capture him with my valor

మయా - by me 

అతులా నిరన్తరా విసృష్టా శైలవృష్టిః - 

with ceaseless matchless shower of rocks

రణే దేవాన్ అపి హన్యాత్ - 

even the Devas will die

తాన్ నిశాచరాన్ కిం పునః -  

what to speak of the night creatures?

||Sloka summary||

"If you permit me,   I will shatter them with my valor. With ceaseless matchless shower of rocks in a war even the Devas will die, what to speak of the night creatures." ||59.11,12||

Hanuma now goes on to say that all others also have the capability to defeat Ravana.

||Sloka 59.13||

సాగరోఽప్యతియాద్వేలాం మన్దరః ప్రచలేదపి|

న జామ్బవన్తం సమరే కమ్పయే దరివాహినీ||59.13||

స|| సాగరం వేలాం అతియాదపి మన్దరః ప్రచలేదపి సమరే అరివాహిని జామ్బవతం న కమ్పయేత్ ||

Tilaka Tika says - ఇదానీం సర్వేఽపి భవన్తః తత్ వధే సమర్థా ఇత్యాహ  సాగరోఽపి ఇత్యాది||

||Sloka meanings||

సాగరం వేలాం అతియాదపి - 

ocean may exceed its limits

మన్దరః ప్రచలేదపి - 

mount Mandara may be shaken

సమరే అరివాహిని - 

the enemy armies in the battle 

జామ్బవతం న కమ్పయేత్ - 

Jambavan cannot be shaken

||Sloka summary||

"The ocean may exceed its limits, the mount Mandara may be shaken but Jambavan cannot be shaken in a war." ||59.13||

||Sloka 59.14||

సర్వరాక్షస సంఘానాం రాక్షసా యే చ పూర్వకా|

అలమేకో వినాశాయ వీరో వాలిసుతః కపిః||59.14||

స|| వీరః వాలిసుతః కపిః ఏకః సర్వరాక్షసంఘానాం పూర్వకాః యే వినాశాయ అలమ్||

Tilaka Tika says - యే చ పూర్వజా రాక్షసాః తేషాం నాశాయై ఏకోపి సమర్థః ఇతి అన్వయః||

||Sloka meanings||

వీరః వాలిసుతః కపిః ఏకః - 

heroic son of Vali alone

యే వినాశాయ అలమ్ - 

alone is enough to destroy

సర్వరాక్షసంఘానాం పూర్వకాః -

 all the Rakshasas led by him ( Ravana) 

||Sloka summary||

"The heroic son of Vali alone is enough to destroy all the Rakshasas led by him ( Ravana)." ||59.14||

||Sloka 59.15||

పనస స్యోరువేగేన నీలస్య చ మహాత్మనః|

మన్దరోఽప్యవసీర్యేత కిం పునర్యుధి రాక్షసాః||59.15||

స|| పనసస్య మహాత్మనః నీలస్య ఊరువేగేన మన్దరో అపి అవశీర్యతే | యుధి రాక్షసాః కిమ్ పునః|| 

||Sloka meanings||

పనసస్య మహాత్మనః నీలస్య - 

of great soul Panasa as well as Nila 

ఊరువేగేన మన్దరో అపి అవశీర్యతే - 

speed of the thighs shatters the mount Mandara,

యుధి రాక్షసాః కిమ్ పునః - 

what to speak of the Rakshasas in a war?

||Sloka summary||

"The speed of the thighs of the great soul Panasa as well as Nila shatters the mount Mandara, what to speak of the Rakshasas in a war." ||59.15||

||Sloka 59.16||

స దేవాసుర యక్షేషు గన్ధర్వోరగ పక్షిసు|

మైన్దస్య ప్రతియోద్ధారం శంసత ద్వివిదస్య వా||59.16||

స|| సదేవాసుర యక్షేషు గన్ధర్వోరగపక్షిషు మైన్దస్య ద్వివిదస్య ప్రతియోద్ధారం శంసత||

||Sloka meanings||

సదేవాసుర యక్షేషు - 

among Devas, Asuras, Yakshas

గన్ధర్వోరగపక్షిషు - 

Gandharvas, Uragas 

మైన్దస్య ద్వివిదస్య ప్రతియోద్ధారం-  

face off against of Mainda and Dvivida

 శంసత - tell me

||Sloka summary||

"Tell me who among Devas, Asuras, Yakshas, Gandharvas, Uragas and Pakshis can battle  Mainda and Dvivida."||59.16||

||Sloka 59.17||

అశ్విపుత్రౌ మహాభాగౌ వేతౌ ప్లవగసత్తమౌ|

ఏతయోః ప్రతియోద్ధారం న పశ్యామి రణాజిరే ||59.17||

స|| అశ్విపుత్రౌ ఏతౌ మహాభాగౌ ప్లవగసత్తమౌ రణాజిరే ఏతయోః ప్రతియోద్ధారం న పశ్యామి ||

||Sloka meanings||

అశ్విపుత్రౌ ఏతౌ మహాభాగౌ ప్లవగసత్తమౌ -

 these two sons of Ashwini are outstanding , foremost among flyers

రణాజిరే ఏతయోః ప్రతియోద్ధారం - 

one who can face them in a battle

న పశ్యామి -  ’

I do not see

||Sloka summary||

"These two sons of Ashwini are outstanding , foremost among fighters. I do not see any one who can face them in a battle." ||59.17|| 

||Sloka 59.18||

పితామహవరోత్సేకాత్ పరమం దర్పమాస్థితౌ|

అమృతప్రాశనా వేతౌ సర్వవానర సత్తమౌ||59.18||

స||  పితామహవరోత్సేకాత్  పరమం దర్పం ఆస్థితౌ ఏతౌ సర్వ వానరసత్తమౌ అమృతపాశనా ||

||Sloka meanings||

పితామహవరోత్సేకాత్  -

 with boon given by the creator

పరమం దర్పం ఆస్థితౌ - 

being very proud 

ఏతౌ సర్వ వానరసత్తమౌ - 

these two foremost among Vanaras 

అమృతపాశనౌ - 

consumed the nectar of immortality

||Sloka summary||

"With boon given by the creator, being very proud these two foremost among Vanaras consumed the nectar of immortality." ||59.18|| 

||Sloka 59.19||

అశ్వినోర్మాననార్థం హి సర్వలోకపితామహః|

సర్వావధ్యత్వమతులం అనయోర్దత్తవాన్పురా||59.19||

స|| పురా సర్వలోకపితామహః అశ్వినోః  మానార్థం అనయోః అతులం సర్వ అవధ్వత్వం దత్తవాన్ ||

||Sloka meanings||

పురా సర్వలోకపితామహః - 

earlier the grand sire of all worlds

అశ్వినోః  మానార్థం - 

to honor  the two Aswins 

అనయోః అతులం సర్వ అవధ్వత్వం-

 immeasurable invulnerability 

దత్తవాన్ - given

||Sloka summary||

Earlier the grand sire of all worlds has given Asvini's progeny immeasurable invulnerability to honor them ." ||59.19|| 

||Sloka 59.20||

వరోత్సేకేన మత్తౌ చ ప్రమథ్య మహతీమ్ చమూమ్|

సురాణామమృతం వీరౌ పీతవన్తౌ ప్లవంగమౌ||59.20||

స||  వరోత్సేకేన మత్తౌ చ వీరౌ ప్లవంగమౌ సురాణాం మహతీం చమూం ప్రమథ్య అమృతం పీతవన్తౌ || 

||Sloka meanings||

వరోత్సేకేన మత్తౌ చ - 

proud with those boons

వీరౌ ప్లవంగమౌ - the two best of Vanaras

సురాణాం మహతీం చమూం ప్రమథ్య - 

having defeated vast armies of Suras 

అమృతం పీతవన్తౌ- 

consumed nectar of immortality  

||Sloka summary||

" Armed with the boons, the heroic Vanaras, having defeated  vast armies of Suras, consumed nectar of immortality. " ||59.20||

||Sloka 59.21||

ఏతావేవ హి సంక్రుద్ధౌ సవాజిరథకుంజరామ్|

లంకాం నాశయితుం శక్తా సర్వే తిష్ఠన్తు వానరాః||59.21||

స|| సంకృద్ధౌ ఏతావేవ సవాజిరథకుంజరాం లంకాం నాసయితుం శక్తౌ | సర్వే వానరాః తిష్టన్తు||

||Sloka meanings||

సంకృద్ధౌ ఏతావేవ -

 If these two become angry 

సవాజిరథకుంజరాం లంకాం - 

Lanka along with all the elephants, horses and chariots.

నాశయితుం శక్తౌ  - 

have the capability to destroy 

సర్వే వానరాః తిష్టన్తు -

 all the Vanaras can stay.

||Sloka summary||

" If these two become angry they can destroy Lanka along with all the elephants’ horses and chariots. All the Vanaras can stay."||59.21||

||Sloka 59.22||

 మయైవ నిహతా లంకా దగ్ధా భస్మీకృతా పునః|

రాజమార్గేషు సర్వత్ర నామ విశ్రావితం మయా||59.22||

స|| లంకా మయైవ నిహతా పునః భస్మీకృతా రాజమార్గేషు సర్వత్ర మయా నామ విశ్రావితం ||

||Sloka meanings||

లంకా మయైవ నిహతా -

 Lanka has been destroyed by me 

పునః భస్మీకృతా - 

again burned down to ashes 

రాజమార్గేషు సర్వత్ర -

 all over the Royal paths 

మయా నామ విశ్రావితం-

 my name has been made known 

||Sloka summary||

"I have destroyed and burnt Lanka and made my name known all over the royal paths."  ||59.22||

||Sloka 59.23||

జయత్యతి బలో రామో లక్ష్మణస్య మహాబలః|

రాజా జయతి సుగ్రీవో రాఘవేణాధిపాలితః||59.23||

స|| అతిబలః రామః జయతి| మహాబలః లక్ష్మణః చ| రాఘవేణ అభిపాలితః రాజా సుగ్రీవః జయతి | 

||Sloka meanings||

అతిబలః రామః జయతి - 

Victory to mighty Rama 

మహాబలః లక్ష్మణః చ - 

Mighty Lakshmana too

రాఘవేణ అభిపాలితః -

 ruled by Raghava

రాజా సుగ్రీవః జయతి -

 victory to King Sugriva 

||Sloka summary||

 "I announced that mighty Rama will triumph. So will mighty Lakshmana. Victory to King Sugriva, who is protected by Raghava  ||59.23||

||Sloka 59.24||

అహం కోసలరాజస్య దాసః పవనసంభవః|

హనుమానితి  సర్వత్ర నామ విశ్రావితం మయా||59.24||

స|| అహం పవనసంభవః  హనుమాన్ నామ అహం కోసలరాజస్య దాసః| ఇతి మయా విశ్రావితమ్||

||Sloka meanings||

అహం పవనసంభవః  హనుమాన్ నామ - 

I am son of wind god, named Hanuman 

కోసలరాజస్య దాసః - 

servant of king of Kosala 

ఇతి విశ్రావితమ్ - 

announced thus 

||Sloka summary||

"Thus announced. 'I am son of wind god and a servant of Rama. My name is Hanuman'." ||59.24|| 

||Sloka 59.25,26||

అశోకవనికా మధ్యే రావణస్య దురాత్మనః|

అధస్తాచ్ఛింశుపావృక్షే సాధ్వీ కరుణమాస్థితా||59.25||

రాక్షసీభి పరివృతా శోకసన్తాపకర్శితా|

మేఘలేఖాపరివృతా చన్ద్రలేఖేవ నిష్ప్రభా||59.26||

అచిన్తయన్తీ వైదేహీ రావణం బలదర్పితమ్|

స|| దురాత్మనః రావణస్య అశోకవనికామధ్యే శింశుపావృక్షే అధస్తాత్ సాధ్వీ రాక్షసీభిః పరివృతా శోకసంతాప కర్శితా మేఘలేఖాపరివృతా చంద్ర లేఖం ఇవ నిష్ప్రభా బలదర్పితం రావణం అచిన్తయన్తీ వైదేహీ కరుణం ఆస్థితా||

Rama TIka says - అశోకేతి| రాక్షసీభిః పరివృతా అతఏవ మేఘరేఖయా పరివృతయా అఛ్ఛాదితా చన్ద్రరేఖేవ నిష్ప్రభా రావణం అచిన్తయన్తీమ్ అగణయన్తీసర్వాత్మనా రామం అనురక్తా  అతఏవ పురన్దరే పౌలోమివ రామేణ రామాతి స్మరణేన యుక్తేన శేషః అతఏవ అనన్య చిన్తా   రాక్షసీ మధ్యే ముర్ముహుః తర్జమానా ప్రమదానాం అవనమతిరక్షా యస్మిన్  పురుషాగమ్యే ఇత్యర్థః , రావణస్య అశోకవనికా మధ్యే శింశుపామూలే అధస్తాత్ నిమ్నదేశే రాక్షసీభిః అవష్టభ్యా నిరుద్ధా  జానకీ మయాదృష్టా||

||Sloka meanings||

దురాత్మనః రావణస్య - 

of the evil minded Ravana,

అశోకవనికామధ్యే శింశుపావృక్షే అధస్తాత్ - 

under the Simsupa tree, in the middle of the Ashoka grove

రాక్షసీభిః పరివృతా - 

surrounded by Rakshasa women

శోకసంతాప కర్శితా - 

tormented by tears of sorrow

మేఘలేఖాపరివృతా చంద్ర లేఖం ఇవ నిష్ప్రభా - 

without brightness looking like moon rays veiled by clouds,

బలదర్పితం రావణం అచిన్తయన్తీ - 

not caring for the vain glory of Ravana

సాధ్వీ వైదేహీ కరుణం ఆస్థితా - 

pious lady Vaidehi is in piteous state.

||Sloka summary||

In the middle of the Ashoka grove of the evil minded Ravana, under the Simsupa tree , the pious lady surrounded by Rakshasa women, tormented by sorrow, without brightness looking like moon rays veiled by clouds, not caring for the glory of Ravana . is brooding over Rama only.||59.25,26||

||Sloka 59.27,28||

పతివ్రతా చ సుశ్రోణీ అవష్టబ్ధా చ జానకీ||59.27||

అనురక్తా హి వైదేహీ రామం సర్వాత్మనా శుభా|

అనన్యచిత్తా రామే చ పౌలోమీవ పురన్దరే||59.28||

స|| పతివ్రతా సుశ్రోణీ జానకీ అవష్టబ్ధా శుభా వైదేహీ సర్వాత్మనా రామం అనురక్తా పురన్దరే పౌలోమి ఇవ రామే అనన్యచిత్తా (అస్తి)||

Govindaraja Tika says - పతివ్రతా చేత్యాది| పౌలోమివ పురన్దర ఇతి నహుషనిర్బన్ధ ఇతి భావః|  - like Poulomi, imprisoned by Nahusha, thinking about Purandara  is the  implication;  

||Sloka meanings||

పతివ్రతా సుశ్రోణీ జానకీ - 

chaste woman of beautiful hips, Janaki

అవష్టబ్ధా శుభా వైదేహీ - 

though bound, auspicious Vaidehi 

సర్వాత్మనా రామం అనురక్తా - 

wholly devoted to Rama only

పురన్దరే పౌలోమి ఇవ -

like Poulomi devoted to Indra

రామే అనన్యచిత్తా (అస్తి) -

 always thinking of Rama only 

||Sloka summary||

"The chaste woman of beautiful hips, Janaki though bound is wholly devoted to Rama only, like Poulomi is devoted to Indra. She is always thinking of Rama only " ||59.27,28||

||Sloka 59.29||

తదేకవాసః సంవీతా రజోధ్వస్తా తథైవ చ|

శోకసన్తాప దీనాంగీ సీతా భర్తృహితే రతా||59.29||

స|| తదేకవాససంవీతా రజొధ్వస్థా శోకసంతాపదీనాంగీ తథైవ చ సీతా భర్తృహితే రతా ||

||Sloka meanings||

తదేకవాససంవీతా రజొధ్వస్థా - 

Wearing a single piece of  cloth, covered with dust

శోకసంతాపదీనాంగీ - 

very sorrowful and piteous,

తథైవ చ  సీతా భర్తృహితే రతా -

 Sita is desirous of the welfare of her husband only.

||Sloka summary||

"Wearing a single piece of  cloth, filled with dust, very sorrowful and piteous, Sita is desirous of only the welfare of her husband. " ||59.29|| 

||Sloka 59.30,31||

సా మయా రాక్షసీ మధ్యే తర్జ్యమానా ముహుర్ముహుః|

రాక్షసీభిర్విరూపాభిః దృష్టా హి ప్రమదావనే||59.30||

ఏకవేణీధరా దీనా భర్తృచిన్తాపరాయణా|

అథశ్శయా వివర్ణాంగీ పద్మినీవ హిమాగమే||59.31||

రావణాద్వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృత నిశ్చయా|

స|| విరూపాభిః రాక్షసీభిః ముహుర్ముహుః తర్జ్యమానా ,దీనా భర్తృచిన్తాపరాయణా అథః శయ్యా , హిమాగమే పద్మినీమివ వివర్ణాంగీ, రావణాత్ వినివృత్తార్థా, మర్తవ్యకృతనిశ్చయా సా మయా రాక్షసీమధ్యే ప్రమదావనే దృష్టా||

||Sloka meanings||

విరూపాభిః రాక్షసీభిః -

 by ugly looking Rakshasis

ముహుర్ముహుః తర్జ్యమానా - 

again and again being threatened 

దీనా భర్తృచిన్తాపరాయణా - 

piteous and always thinking of her husband 

అథః శయ్యా - sleeping on the ground

హిమాగమే పద్మినీమివ వివర్ణాంగీ - 

without luster like the  lotus on the onset of winter

రావణాత్ వినివృత్తార్థా -

turned away from Ravana

మర్తవ్యకృతనిశ్చయా - 

set on giving up her life 

సా మయా రాక్షసీమధ్యే ప్రమదావనే దృష్టా -  

in the pleasure garden in the middle of Rakshasa women, she was seen 

||Sloka summary||

"Thus Sita,  who is again and again threatened by ugly looking Rakshasis, who is piteous and always thinking of her husband , who is sleeping on the ground, who is without luster like the  lotus on the onset of winter , who has turned away from Ravana, who is set on giving up her life, who is in the pleasure garden in the middle of Rakshasa women, is seen by me."||59.30,31||

 

||Sloka 59.32,33||

కథంచిన్ మృగశాబాక్షీ విశ్వాస ముపపాదితా||59.32||

తతః సంభాషితా చైవ సర్వమర్థం చ దర్శితా|

రామసుగ్రీవ సఖ్యం చ శ్రుత్వా ప్రీతిముపాగతా||59.33||

స||మృగశాబాక్షీ కథంచిత్ ఉపపాదితా తతః సంభాషితా సర్వం అర్థం చ దర్శితా రామసుగ్రీవసఖ్యం చ శ్రుత్వా ప్రీతిం ఉపాగతా||

Tilaka Tika says - కథంచిదాదౌ తూష్ణీం రామకథా ప్రస్తావేన సర్వమర్థం రామసుగ్రీవ వృత్తాంతమ్||

Rama Tika says - సంభాషితా అతఏవ సర్వమర్థం ప్రకాశితా ప్రబుద్ధా సీతా రామసుగ్రీవ సఖ్యం శ్రుత్వా ప్రీతిముపాగతా ప్రాప్తా|

||Sloka meanings||

మృగశాబాక్షీ కథంచిత్ ఉపపాదితా - 

somehow the doe eyed one has been given confidence,

తతః సంభాషితా - 

then spoke to

సర్వం అర్థం చ దర్శితా - 

everything has been made clear 

రామసుగ్రీవసఖ్యం చ శ్రుత్వా -

 hearing about the alliance of Rama and Sugriva

ప్రీతిం ఉపాగతా - 

gave her happiness 

||Sloka summary||

"Somehow the doe eyed one has been given confidence, then spoke to. Hearing about the alliance of Rama and Sugriva gave her happiness." ||59.32,33||

||Sloka 59.34||

శ్లో|| నియతః సముదాచారో భక్తిర్భర్తరి చోత్తమా|

యన్నహన్తి దశగ్రీవం స మహాత్మా కృతాగసమ్||59.34||

స|| మహాత్మా సా కృతాగసమ్ దశగ్రీవం న హన్తి ఇతి యత్  (తత్) నియతః సముదాచారః భర్తరి ఉత్తమా భక్తిః ||

Govindaraja Tika says- దశగ్రీవం న హన్తీతి యత్ తత్ర కారణమ్ స దశాననః మహాత్మా మహానుభావః |శాపనిబన్ధన దుర్మరణాభావదితి భావః అతః తస్త వధే రామస్తు రామ ఏవ నిమిత్తమాత్రం భవిష్యతి తథా తస్యోత్కర్షాత్ సీతాతు నిమిత్తకారణం ఇతి శేషః | భర్త్రైవ వైర నిర్యాతనం వీరపత్నీధర్మః  అన్యథా భర్తుర్మహకల్లాఘవమితి మనీషయా న స్వయం హన్తి న త్వసామర్థ్యాదితి భావః||

||Sloka meanings||

కృతాగసమ్ దశగ్రీవం - 

ten headed one who did harm 

మహాత్మా సా - 

great soul that he is 

న హన్తి ఇతి యత్ - 

that he has not been killed yet 

 (తత్)  నియతః సముదాచారః - 

( that is because of)  chaste and of good discipline

భర్తరి ఉత్తమా భక్తిః - 

high devotion to her husband 

||Sloka summary||

"That the ten-headed one though having done harm is not killed , is because the chaste disciplined  lady's high devotion to her husband." ||59.34||

||Sloka 59.35||

నిమిత్తమాత్రం రామస్తు వధే తస్య భవిష్యతి|

సా ప్రకృత్యైవ తన్వంగీ తద్వియోగాత్ చ కర్శితా||59.35||

ప్రతిపత్పాఠశీలస్య విద్యేవ తనుతాం గతా|

స|| రామస్తు తస్య వధే నిమిత్తమాత్రం భవిష్యతి|  ప్రకృత్యైవ తన్వంగీ తద్వియోగాత్ కర్శితా చ సా ప్రతిపత్పాఠశీలస్య విద్యేవ తనుమతాం గతా| 

||Sloka meanings||

తస్య వధే - 

for the killing of Ravana 

రామస్తు నిమిత్తమాత్రం భవిష్యతి - 

Rama is only the instrument 

ప్రకృత్యైవ తన్వంగీ - 

naturally of thin body 

తద్వియోగాత్ కర్శితా చ - 

emaciated due to separation from her husband

ప్రతిపత్పాఠశీలస్య విద్యేవ - 

like the students on the first day of studies

సా  తనుమతాం గతా -  

she became more slender in the body

||Sloka summary||

"Rama is there as the instrument of killing Ravana. Due to separation from her husband, the lady is with a thin body like the students on the first day of studies."||59.35||

||Sloka 59.36||

 ఏవమాస్తే మహాభాగా సీతా శోకపరాయణా|

యదత్ర ప్రతికర్తవ్యంతత్ సర్వం ఉపపద్యతామ్||59.36||

స|| మహాభాగా సీతా అస్తే ఏవం శోకపరాయణా | అత్ర యత్ ప్రతికర్తవ్యం తత్ సర్వం ఉపపద్యతామ్|| 

||Sloka meanings||

మహాభాగా సీతా - 

noble lady Sita 

అస్తే ఏవం శోకపరాయణా - 

is thus absorbed in grief

అత్ర యత్ ప్రతికర్తవ్యం - 

now what action needs to be done 

తత్ సర్వం ఉపపద్యతామ్- 

all that is to be proposed

||Sloka summary||

"The noble lady is thus absorbed in grief. What action needs to be done by all that is to be proposed."||59.36||

Hanuma's his final comment saying, “With great difficulty the doe eyed one has been given confidence. Then all things have been elaborated to her. The alliance of Rama and Sugriva gave her happiness. That the ten-headed one, though having done harm, is not killed, that is only because the disciplined lady's high devotion to her husband. Rama is there as the instrument of killing Ravana. The noble lady is thus absorbed in grief. Every action that needs to be done is to be proposed'.

With this extended comments Hanuma ends the speech he delivered in response to Jambavan's query asking him to tell what  happened during his search for Sita

Thus, Sarga fifty-nine too comes to an end

 ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే 

చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్

శ్రీమత్సుందరకాండే ఏకోనషష్టితమస్సర్గః ||.

||ఓమ్ తత్ సత్||