Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda

Sarga 61

"ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ" means, “destroyed without a second thought.

What did they destroy?  ಮಹಾವನಂ - the great forest.

The great forest in this context is "ಮಧುವನಂ", a honey grove.

The Sarga is about how that  honey grove ಮಧುವನಂ got destroyed 

Sarga 61 starts with the line, "ತತೋ ಜಾಮ್ಬವತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣನ್ತ ವನೌಕಸಃ"(61.01)||;

meaning that "then Jambavan's words were accepted by the Vanaras". Those words of Jambavan were about finding out  Rama's thoughts on further course of action. Then all the Vanaras take to skies, to reach the Prasaravana hill, where Rama, Lakshmana and Sugriva are waiting

Vanaras were flying back in happy mood, having accomplished their goal. The feeling of accomplishment meant, that their minds too, freed from the search, are virtually flying. Thus, the freed mind loses its way on seeing Madhuvan.

Seeker, in search of Self or liberation, may also lose his way. This Sarga reveals how easy is it for one to lose his way.

In Gita Arjuna asks Bhagavan, how to control this mind which is so fickle. Krishna says, "ಅಸಂಶಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ", without doubt, he says it is difficult to control.  "ಸುದುಷ್ಕರಂ"- very difficult. But not impossible. Krishna says "ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌನ್ತೇಯಾ", "Arjuna, the control comes with practice".

Here in this incident of Madhuvan, with Hanuma and Angada etc leading the way, we see clearly , how fickle indeed the mind is. 

And we also see how difficult it is to control the same. 

Now Slokas of Sarga sixty-one with meanings etc.,.

||Sloka 61.01||

|| ತತೋ ಜಾಮ್ಬವತೋ ವಾಕ್ಯಮಗೃಃಣನ್ತ ವನೌಕಸಃ|

ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾ ವೀರಾ ಹನುಮಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಕಪಿಃ||61.01||

ಸ|| ತತಃ ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾಃ ವನೌಕಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ಹನುಮಂತಶ್ಚಜಾಂಬವತಃ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣಂತ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾಃ ವನೌಕಸಃ - 

then Angada and other Vanara leaders

ಮಹಾಕಪಿಃ ಹನುಮಂತಶ್ಚ - 

great Vanara Hanuma too

ಜಾಂಬವತಃ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣಂತ - 

accepted the words of Jambavan.

||Sloka summary||

"Then Angada and other leaders,  and other wanderers of the forest including Hanuman accepted the words of great Vanara Jambavan. " ||61.01||

||Sloka 61.02||

ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ತತಃ ಸರ್ವೇ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ|

ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪುಪ್ಲುವುಃ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ||61.02||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುಪ್ಲುವುಃ|| 

Rama Tika says- ಪ್ರೀತಿಮನ್ತ ಇತಿ| ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯನ್ತ ಇವ ಮತ್ತಾ ಮಹಜಗಜಾ ಇವ ಮಹಾಕಾಯಾಃ ಭೂತೈಃ ಸಿದ್ಧಾದಿಭಿಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಪೂಜ್ಯಮಾನಂ ಹನೂಮನ್ತಂ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ  ಅನಿಮಿಷ ಅವಲೋಕನೈಃ  ವಹನ್ತ ಇವ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸಂಪನ್ನಃ ಅರ್ಥಃ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಏಷಾಂ ತೇ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಸೀತಾದರ್ಶನ ಲಂಕಾದಹನ ಆದಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ ಉದ್ಧತ ಚಿತ್ತಾಃ ವಾಯುಪುತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾಃ ರಾಘವೇ ರಾಘವಸ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂಕರ್ತುಂ ಸಂಪಾದಯಿತುಂ ಪರಂಅಂ ಯಶಃ ಸಮಾದಾಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೇನ್ದ್ರಾತ್ ಸಮುತ್ಪತ್ಯ ಪುಪ್ಲುವುಃ ಜಗ್ಮುಃ| ಚತುರ್ಣಾಮೇಕಾನ್ವಯೀ||2-4||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ - 

All of the Vanaras, very pleased

ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ -

 left Mahendra mountain

ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುಪ್ಲುವುಃ -

 led by  Hanuman flew 

||Sloka summary||

"All of the Vanaras, who were very pleased  left Mahendra mountain led by  Hanuman and flew into the sky. " ||61.02||

||Sloka 61.03||

ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾ ಮತ್ತಾ ಇವ ಮಹಾಗಜಾಃ|

ಛಾದಯಂತ ಇವಾಕಾಶಂ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹಾಬಲಾಃ||61.03||

ಸ|| (ತೇ) ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾಃ ಮತ್ತಾಃ ಮಹಾಗಜಾಃ ಇವ ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯಂತಃ ಇವ ಮಹಾಬಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾ ( ಪುಪ್ಲುವುಃ)||

||Sloka meanings||

(ತೇ) ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾಃ - 

resembling the mountains Meru and Mandara

ಮತ್ತಾಃ ಮಹಾಗಜಾಃ ಇವ - 

like elephants in the rut

ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯಂತಃ ಇವ - 

as if covering the whole sky

ಮಹಾಬಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾ - 

mighty with huge bodies 

( ಪುಪ್ಲುವುಃ - flew into the sky) 

||Sloka summary||

"They were like elephants in the rut , resembling the mountains Meru and Mandara, mighty with huge body and . They flew as if covering the whole sky." ||61.03||

||Sloka 61.04||

ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಭೂತೈಃ ತಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್|

ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ ||61.04||

ಸ|| (ತೇ) ಭೂತೈಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ || 

||Sloka meanings||

(ತೇ) ಭೂತೈಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ - praised by all beings 

ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ - self-confident mighty

ಮಹಾವೇಗಂ ಹನೂಮಂತಂ  - speedy Hanuman 

ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ - seen with an unblinking eye

||Sloka summary||

"Praised by all beings that self-confident mighty Hanuman flying at great speeds was seen by them without blinking." ||61.04||

||Sloka 61.05||

ರಾಘವೇಚಾರ್ಥನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಕರ್ತುಂ ಚ ಪರಮಂ ಯಶಃ|

ಸಮಾಧಾಯ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿರುನ್ನತಾಃ||61.05||

ಸ|| (ತೇ) ರಾಘವೇ ಚ ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ  ಪರಮಂ ಯಶಃ ಕರ್ತುಂ (ಪುಪ್ಲುವುಃ ) || 

Govindaraja Tikaa says - ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಸಂಪೂಜ್ಯಮಾನಂ | ವಹನ್ತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿರಿತಿ| ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಅರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪಂ ವಾ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಸಿದ್ಧಕಾರ್ಯಾಃ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ |ಇತರೇಭ್ಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ |ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ರಾಮ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರೇ | ಪುಪ್ಲುವುರಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ||

ಉನ್ನತಾಃ - means being on a high.

Poet says the Vanaras flying back were on a high, because of having accomplished their task. 

||Sloka meanings||

ರಾಘವೇ ಚ ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಸಮಾಧಾಯ - 

to inform Rama about completed tasks 

ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ  - 

by those who completed their tasks successfully , who were high,   

ಪರಮಂ ಯಶಃ ಕರ್ತುಂ (ಪುಪ್ಲುವುಃ )- 

to work to attain fame 

(ಪುಪ್ಲುವುಃ ) - flew into the sky 

||Sloka summary||

"To inform Rama about completed tasks, by those who completed their tasks successfully , who were high, who wanted to work to attain fame , they flew into the sky." ||61.05||

||Sloka 61.06||

ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ|

ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ||61.06||

ಸ|| ಸರ್ವೇ ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ ||

Rama Tika says- ರಾಮ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ರಾಮ ಕರ್ತವ್ಯೇ ರಾವಣ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಾಃ ಅಭೂವನ್ ಇತಿ ಶೇಷಃ|

||Sloka meanings||

ಸರ್ವೇ ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ - 

all of them desirous of telling the story of success

ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾರ್ತ ಅಂದಿಂಚುಟಕು ತಹತಹಲಾಡುಚುನ್ನವಾರು

ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ - 

all of them were anxious to fight a war

ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ -  

all of them determined to avenge Ravana's misdeeds 

ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ- with a mind that is made up 

( ಪುಪ್ಲುವುಃ - flew into the skyಎಗಿರಿರಿ)

||Sloka summary||

"All of them were anxious to fight a war. All of them were determined to please Rama." ||61.06||   

Here poet says that  all Vanaras  were anxious to fight a war. All of them determined to avenge Ravana's misdeeds. We hear similar comment by Vibhishana in Sarga 52 about Ravana's Rakshasas. There Vibhishana tells Ravana, that all the Rakshasa are ready for a war and that by killing Hanuma, he would be  depriving them of a chance for war.

||Sloka 61.07||

ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ಖಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ತತಸ್ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ|

ನಂದನೋಪಮಮಾಸೇದುರ್ವನಂ  ದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್||61.07||

ಸ|| ತತಃ ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ ಖಂ ಆಪ್ಲುತ್ಯ ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ದ್ರುಮಲಯತಾಯುತಂ ನನ್ದನೋಪಮಮ್ ವನಂ ಆಸೇದುಃ|| 

||Sloka meanings||

ತತಃ ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ ಖಂ ಆಪ್ಲುತ್ಯ- 

then the  forest dwellers leaping up in the sky

ಪ್ಲವಮಾನಾಃ - 

flying through 

ದ್ರುಮಲಯತಾಯುತಂ - 

full of trees and creepers

ನನ್ದನೋಪಮಮ್ ವನಂ ಆಸೇದುಃ- 

saw a grove like Indra's Nandana grove 

||Sloka summary||

"Then the forest dwellers leaping and rising up in the sky entered the garden which is full of trees and creepers which is like Indra's garden. " ||61.07||

||Sloka 61.08||

ಯತ್ತನ್ಮಧುವನಂ ನಾಮ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್|

ಅಧೃಷ್ಯಂ  ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವಭೂತಮನೋಹರಮ್ ||61.08||

ಸ|| ಅಧೃಷ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅಭಿರಕ್ಷಿತಂ ಸರ್ವಭೂತ ಮನೋಹರಂ ಯತ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಧುವನಂ ನಾಮ ತತ್||

||Sloka meanings||

ಯತ್ ಅಧೃಷ್ಯಂ - 

that which was difficult to access

ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅಭಿರಕ್ಷಿತಂ - 

well protected from all beings

ಸರ್ವಭೂತ ಮನೋಹರಂ - 

enchanting to all beings

ತತ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಧುವನಂ ನಾಮ - 

beautiful garden of Sugriva is called Madhuvan

||Sloka summary||

"Well protected, difficult to access, enchanting to all beings that  beautiful garden of Sugriva is called Madhuvan."||61.08||

||Sloka 61.09||

ಯದ್ರಕ್ಷತಿ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಸದಾ ದದಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ|

ಮಾತುಲಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ  ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ||61.09||

ಸ|| ಮಹಾತ್ಮನಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಾತುಲಃ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ ಯತ್ ಸದಾ ರಕ್ಷತಿ || 

||Sloka meanings||

ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ -  of the Vanaras leader 

ಮಹಾತ್ಮನಃ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಾತುಲಃ - 

great soul Sugriva's maternal uncle 

ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ - 

great Vanara warrior Dadhimukha 

ಯತ್ ಸದಾ ರಕ್ಷತಿ - 

 that always protected 

||Sloka summary||

"The great Vanara leader, Sugriva's maternal uncle Dadhimukha a great hero always protects the grove." ||61.09||

 

||Sloka 61.10||

ತೇ ತ ದ್ವನ ಮುಪಾಗಮ್ಯ ಬಭೂವುಃ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ|

ವಾನರಾ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕಾಂತತಮಂ ಮಹತ್||61.10||

ಸ|| ತೇ ವಾನರಾಃ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕ್ಲಾಂತತಮಂ ಮಹತ್ ತತ್ ವನಂ ಉಪಾಗಮ್ಯ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ ಬಭೂವುಃ ||  

||Sloka meanings||.

ತೇ ವಾನರಾಃ - those Vanaras  

ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ  -  of the king

ಮನಃ ಕ್ಲಾಂತತಮಂ ಮಹತ್ ತತ್ ವನಂ ಉಪಾಗಮ್ಯ -

approaching that grove which is very enchanting 

ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ ಬಭೂವುಃ -

 became highly desirous  of tasting honey .

||Sloka summary||

 

"The Vanaras, approaching the great enchanting garden of the king of Vanaras, were highly desirous of tasting the honey of the groves." ||61.10||

||Sloka 61.11||

ತತಸ್ತೇ ವಾನರಾ ಹೃಷ್ಟಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಧುವನಂ ಮಹತ್|

ಕುಮಾರಂ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ ಮಧೂನಿ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ||61.11||

ಸ|| ತತಃ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ ತೇ ವಾನರಾಃ ಮಹತ್ ಮಧುವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಕುಮಾರಂ ಮಧೂನಿ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ - 

then the honey colored Vanaras

ತೇ ವಾನರಾಃ -those Vanaras 

ಮಹತ್ ಮಧುವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ - 

having seen the Madhuvan 

ಹೃಷ್ಟಾಃ - delighted 

ಕುಮಾರಂ ಮಧೂನಿ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ - 

sought the prince's permission

||Sloka summary||

"The honey colored Vanaras delighted at having seen the great Madhuvan, sought the prince's permission." ||61.11||

 

||Sloka 61.12||

ತತಃ ಕುಮಾರಸ್ತಾನ್ ವೃದ್ಧಾನ್ ಜಾಂಬವತ್ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್|

ಅನುಮಾನ್ಯ ದದೌ ತೇಷಾಂ ವಿಸರ್ಗಂ ಮಧುಭಕ್ಷಣೇ||61.12||

ಸ|| ತತಃ  ಕುಮಾರಃ ವೃದ್ಧಾನ್ ತಾನ್ ಜಾಮ್ಬವತ ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್ ಅನುಮಾನ್ಯ ತೇಷಾಂ ಮಧು ಭಕ್ಷಣೇ ನಿಸರ್ಗಂ ದದೌ||

||Sloka meanings||

ತತಃ  ಕುಮಾರಃ -

then prince Angada 

ವೃದ್ಧಾನ್ ತಾನ್ ಜಾಮ್ಬವತ ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್ ಅನುಮಾನ್ಯ - 

seeking  the older Vanara leaders like Jambavan's counsel

ತೇಷಾಂ ಮಧು ಭಕ್ಷಣೇ ನಿಸರ್ಗಂ ದದೌ- 

gave them permission to drink honey.

||Sloka summary||

"Then the prince seeking  the older Vanara leaders like Jambavan's counsel  gave them permission to drink honey."||61.11||

||Sloka 61.13||

ತತಶ್ಚಾನುಮತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ವನೌಕಸಃ|

ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರೇರಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರನೃತ್ಯಂತೋಽಭವಂ ಸ್ತತಃ||61.13||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ವನೌಕಸಃ ಅನುಮತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ತದಾ ಪ್ರೇರಿತಾಃ ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರನೃತ್ಯಂತಃ ಅಭವನ್ || 

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸರ್ವೇ ವನೌಕಸಃ -

 then all the Vanaras 

ಅನುಮತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ -

 permitted and very happy 

ತದಾ ಪ್ರೇರಿತಾಃ ಮುದಿತಾಃ - 

delighted and very happy 

ಪ್ರನೃತ್ಯಂತಃ ಅಭವನ್ - 

started dancing.

||Sloka summary||

"Thus permitted and encouraged, all the Vanaras happily started dancing. " ||61.13||

||Sloka 61.14||

ಗಾಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ ಕೇಚಿತ್

 ನೃತ್ಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸಂತಿ ಕೇಚಿತ್|

ಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರಂತಿ ಕೇಚಿತ್

 ಪ್ಲವಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪಂತಿ ಕೇಚಿತ್||61.14||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಗಾಯನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ|ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪನ್ತಿ|| 

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ಗಾಯನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ- 

some sang some prostrated  

ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯನ್ತಿ  ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸನ್ತಿ- 

some danced some laughed 

ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರನ್ತಿ - 

some fell down. some roamed

ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪನ್ತಿ -

some are flying  and some are babbling  

 

||Sloka summary|| 

"Some sang. Some prostrated. Some danced. Some laughed. Some fell down. Some roamed. Some jumped up. Some were babbling." ||61.14||

 

||Sloka 61.15||

ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಶ್ರಯಂತೇ

 ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಕ್ರಮಂತೇ|

ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಬ್ರುವಂತೇ

 ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾರಮಂತೇ||61.15||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಶ್ರಯನ್ತೇ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಕ್ರಮಂತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಬ್ರುವಂತಿ|| ಕೇಶಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾರಮಂತೇ|| 

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಶ್ರಯನ್ತೇ - 

some were comforting each other

 ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಕ್ರಮಂತಿ- 

some were comforting each other

 ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಬ್ರುವಂತಿ - 

some were talking to each other

ಕೇಶಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾರಮಂತೇ - 

some were entertaining each other

||Sloka summary||

"Some were comforting each other. Some were holding each other. Some were talking to each other. Some were entertaining each other." ||61.15||

||Sloka 61.16||

ದ್ರುಮಾದ್ದ್ರುಮಂ ಕೇಚಿದಭಿದ್ರವಂತೇ

 ಕ್ಷಿತೌನಗಾಗ್ರಾನ್ ನಿಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್|

ಮಹೀತಲಾ ಕೇಚಿದುದೀರ್ಣವೇಗಾ 

ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣ್ಯಭಿಸಂಪತಂತಿ ||61.16||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ದ್ರುಮಾತ್ ದ್ರುಮಂ ಅಭಿದ್ರವನ್ತೇ |  ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷಿತೌ ನಗಾಗ್ರಾತ್ ನಿಪತನ್ತಿ | ಉದೀರ್ಣವೇಗಾಃ ಮಹೀತಲಾತ್ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣಿ ಅಭಿಸಂಪತನ್ತಿ ||

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ದ್ರುಮಾತ್ ದ್ರುಮಂ ಅಭಿದ್ರವನ್ತೇ  - 

some jumped from one tree to another 

ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷಿತೌ ನಗಾಗ್ರಾತ್ ನಿಪತನ್ತಿ - 

some jumped from the top of the tree

ಉದೀರ್ಣವೇಗಾಃ  - some very swift ones 

ಮಹೀತಲಾತ್ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣಿ ಅಭಿಸಂಪತನ್ತಿ - 

jumped from the ground to the top of the trees 

||Sloka summary||

 

"Some ran from one tree to another. Some jumped from the top of the tree. Some jumped from broken branches. Some very swift ones jumped from the round to the top of the huge trees."||61.16||

||Sloka 61.17||

ಗಾಯಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ನುಪೈತಿ

ಹಸಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ನುಪೈತಿ|

ರುದಂತ ಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್ನುಪೈತಿ 

ನುದಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ನುಪೈತಿ||61.17||

ಸ|| ಗಾಯನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ ಉಪೈತಿ| ಹಸನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ ಉಪೈತಿ| ರುದಂತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್  ಉಪೈತಿ || ನುದನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ ಉಪೈತಿ||

Tilaka Tika says- ಗಾನ ರೋದನ ಹಾಸಾ ಮಧುಪಾನ ಮತ್ತ ಧರ್ಮಾಃ ಇತಿ||

||Sloka meanings||

ಗಾಯನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ - one was singing

ಪ್ರಹಸನ್ ಉಪೈತಿ- others approached him laughing

ಹಸನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ -  to the one who was laughing 

ಪ್ರರುದನ್ ಉಪೈತಿ - another went roaring  

ರುದಂತಂ ಅನ್ಯಃ - one was roaring

ಪ್ರಣುದನ್  ಉಪೈತಿ-  another was pushing

ನುದನ್ತಂ - one was encouraging

ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ ಉಪೈತಿ- another fell over and was shouting

||Sloka summary||

"While one was singing, others approached him laughing. While one was laughing then another went roaring. While one was roaring another was pushing. While one was encouraging the other who fell over and was shouting." ||61.17||

||Sloka 61.18||

ಸಮಾಕುಲಂ ತತ್ಕಪಿ ಸೈನ್ಯಮಾಸೀತ್

 ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ |

ನ ಚಾತ್ರಕಶ್ಚನ್ನಭಭೂವ ಮತ್ತೋ

 ನ ಚಾತ್ರ ಕಶ್ಚಿನ್ನಬಭೂವ ತೃಪ್ತಃ||61.18||

ಸ|| ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ ತತ್ ಕಪಿಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಸೀತ್ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮತ್ತಃ ನ ಬಭೂವ|ಇತಿ ನ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ತೃಪ್ತಃ ನ ಬಭೂವ ಇತಿ  ನ|| 

||Sloka meanings||

ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ  ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ- 

with various activities due to excessive drinking 

ತತ್ ಕಪಿಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಸೀತ್  - 

the gathered Vanara army raised a cacophony 

ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮತ್ತಃ ನ ಬಭೂವ ಇತಿ ನ - 

there was none who was not intoxicated

ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ತೃಪ್ತಃ ಬಭೂವ ಇತಿ  ನ - 

there was none who was satisfied

||Sloka summary||

"Having lost control due to excessive drinking , the Vanara army raised a cacophony. There was none who was not intoxicated. There was none who was satisfied." ||61.18||

||Sloka 61.19||

ತತೋ ವನಂ ತತ್ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್

 ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್|

ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾದ್ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ

 ನಿವಾರಯಾಮಾಸ ಕಪಿಃ ಕಪೀಂಸ್ತಾನ್||61.19||

ಸ|| ತತಃ ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ಕಪಿಃ  ತತ್ ವನಂ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾತ್ ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ತಾನ್ ಕಪೀನ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ||”

||Sloka meanings||

ತತಃ ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ಕಪಿಃ - 

then Vanara by name Dadhivaktra 

ವಿಧ್ವಂಸಿತ ಪತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ - 

leaves, flowers and trees which were destroyed

ತತ್ ವನಂ  ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ -

 seeing that grove  

ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ತಾನ್ ಕಪೀನ್ - 

those Vanaras who were drinking  

ಕೋಪಾತ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ - 

with anger started stopping them 

||Sloka summary||

"Seeing the leaves, flowers and trees which were destroyed, and the Vanaras who were drunk, being angered Vanara by name Dadhimukha started stopping them."||61.19||

||Sloka 61.20||

ಸ ತೈಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನೋ

ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರವೃದ್ಧಃ|

ಚಕಾರ ಭೂಯೋ ಮತಿ ಮುಗ್ರತೇಜಾ 

ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ವಾನರೇಭ್ಯಃ||61.20||

ಸ|| ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ತೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರ ವೃದ್ಧಃ ಉಗ್ರತೇಜಾಃ ವಾನರೇಭ್ಯಃ ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ಭೂಯಃ ಮತಿಂ ಚಕಾರ||

||Sloka meanings||

ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ತೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ - 

disobeyed  by those with bloated egos

ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರ ವೃದ್ಧಃ - 

the protector of the garden , the old Vanara leader

ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ - 

about  means of protecting the garden

ಉಗ್ರತೇಜಾಃ ವಾನರೇಭ್ಯಃ - 

from the intoxicated powerful Vanaras 

ಭೂಯಃ ಮತಿಂ ಚಕಾರ - 

again thought over

||Sloka summary||

"Disobeyed by those with bloated egos,  the protector of the garden , the old Vanara leader again thought over means of protecting the garden from the intoxicated powerful Vanaras. "||61.20||

||Sloka 61.21||

ಉವಾಚಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಪರುಷಾಣಿ ಧೃಷ್ಟ

 ಮಸಕ್ತಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತಲೈರ್ಜಘಾನ|

ಸಮೇತ್ಯಕೈಶ್ಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ 

 ತಥೈವ ಸಾಮ್ನೋಪಜಗಾಮ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್||61.21||

ಸ|| ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರುಷಾಣಿ ಉವಾಚ| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಅಸಕ್ತಂ |  ತಲೈಃ ಧೃಷ್ಟಂ ಜಘಾನ| ಕೇಚಿತ್ ಸಮೇತ್ಯ | ಕೇಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ| ತಹೈವ ಕಾಂಸ್ಚಿತ್ ಸಾಮ್ನಾ ಉಪಜಗಾಮ||

||Sloka meanings||

ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರುಷಾಣಿ ಉವಾಚ -

 some he spoke harshly

ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಅಸಕ್ತಂ  - 

some he did not say anything

ತಲೈಃ ಧೃಷ್ಟಂ ಜಘಾನ -

 some he slapped with his palm

ಕೇಚಿತ್ ಸಮೇತ್ಯ -some he patted 

ಕೇಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ - 

some he quarreled

ತಹೈವ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಸಾಮ್ನಾ ಉಪಜಗಾಮ - 

some he approached in a conciliatory manner.

||Sloka summary||

 

"Some he spoke harshly. Some he did not say anything. Some he slapped with his palm. Some he patted on the back pleasantly. Some he quarreled. Some he approached in a conciliatory manner." ||61.21||

||Sloka 61.22||

ಸತೈರ್ಮದಾತ್ ಸಂಪರಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈ

ರ್ಬಲಾಚ್ಚ ತೇನ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ|

ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ ತ್ಯಕ್ತಭಯೈಃ ಸಮೇತ್ಯ

ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇಚಾಪ್ಯನವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಮ್||61.22||

ಸ|| ತೇ ಮದಾತ್ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈಃ ತೇನ ಬಲಾತ್ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ ತೈಃ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ| ಸಃ ದೋಷಂ ಚ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚ||

ರಾಮ ಟೀಕಾಲೋ - ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯಾಃ ವೇಗಾಃ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ ಅತ ಏವ ತೇನ ರಕ್ಷಕೇಣ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ  ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ ತೈಃ ವಾನರೈಃ ಉದ್ಧರ್ಷಣೇ ರಕ್ಷಕ ಪರಾಭವೇ ದೋಷಂ  ರಾಜದಣ್ಡಂ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಅಪರಿಗಣ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಏಕೀಭೂಯ ಸ ರಕ್ಷಕಃ ಬಲಾತ್ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಪುಚ್ಛಾದಿ ಗ್ರಹಣೇನ ಇತಸತತೋ ನೀಯತೇ||

||Sloka meanings||

ತೇ ಮದಾತ್ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈಃ -

 being drunk speaking in abusive language 

ತೇನ ಬಲಾತ್ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ - 

retaliating with their strength 

ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ -without fear 

ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ - roared 

ಸಃ ದೋಷಂ ಚ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚ- 

without seeing the fault, some held and pulled him

||Sloka summary||

"In their drunkenness speaking in abusive language Vanaras retaliated with their strength without fear. Some roared without seeing their faults, some held and pulled him."||61.22||

"Without fear “of being punished by the king.

||Sloka 61.23||

ನಖೈಸ್ತುದಂತೋ ದಶನೈರ್ದಶಂತಃ

ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ಸಮಾಪಯಂತಃ|

ಮದಾತ್ಕಪಿಂ ಕಪಯಃ ಸಮಗ್ರಾ

 ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ||61.23||

ಸ|| ಸಮಗ್ರಾಃ ಕಪಯಃ ಮದಾತ್ ನಖೈಃ ತುದನ್ತಃ | ದಶನೈಃ ದಸನ್ತಃ| ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ತಂ ಕಪಿಂ ಸಮಾಪಯನ್ತಃ | (ತೇ ಸರ್ವೇ)  ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚಕೃಃ||

Tilaka Tika says- ಸಮಾಪಯನ್ತಃ ಮೃತಕಲ್ಪಂ ಕುರ್ವನ್ತಃ| ನಿರ್ವಿಷಯಂ ನಿರ್ಗತ ಮಧು ಫಲಾದಿ ಭೋಜ್ಯಮ್|

||Sloka meanings||

ಸಮಗ್ರಾಃ ಕಪಯಃ ಮದಾತ್ - 

drunk, all the Vanaras together 

ನಖೈಃ ತುದನ್ತಃ  ದಶನೈಃ ದಸನ್ತಃ - 

scratched with their nails. Bit with their teeth.

ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ತಂ ಕಪಿಂ ಸಮಾಪಯನ್ತಃ - 

almost killed the Vanara with their hands and feet

ಮಹಾವನಂ - that great garden 

(ತೇ ಸರ್ವೇ)  ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚಕೃಃ- ( all of them) looted fully

||Sloka summary||

"Drunk, they all together scratched with their nails. Bit with their teeth. They almost killed the Vanara with their hands and feet. They looted the garden completely." ||61.23|| 

Without realizing their fault, some roared, some held and pulled Dadhimukha. The drunk Vanara's scratched with their nails and bit with their teeth. They kicked with their hands and feet. They looted the garden completely without a thought.

In Sarga 55, we heard about consequences of uncontrolled anger.

Here we have a demonstration of a similar uncontrolled mental state.

Being drunk, actions preventing them spark further destruction.

Thus ends Sarga sixty-one of Sundarakanda.

 ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ 

ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್

ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ||

|| om tat sat||

Sundarakanda

Sarga 61

"ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ" means, “destroyed without a second thought.

What did they destroy?  ಮಹಾವನಂ - the great forest.

The great forest in this context is "ಮಧುವನಂ", a honey grove.

The Sarga is about how that  honey grove ಮಧುವನಂ got destroyed 

Sarga 61 starts with the line, "ತತೋ ಜಾಮ್ಬವತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣನ್ತ ವನೌಕಸಃ"(61.01)||;

meaning that "then Jambavan's words were accepted by the Vanaras". Those words of Jambavan were about finding out  Rama's thoughts on further course of action. Then all the Vanaras take to skies, to reach the Prasaravana hill, where Rama, Lakshmana and Sugriva are waiting

Vanaras were flying back in happy mood, having accomplished their goal. The feeling of accomplishment meant, that their minds too, freed from the search, are virtually flying. Thus, the freed mind loses its way on seeing Madhuvan.

Seeker, in search of Self or liberation, may also lose his way. This Sarga reveals how easy is it for one to lose his way.

In Gita Arjuna asks Bhagavan, how to control this mind which is so fickle. Krishna says, "ಅಸಂಶಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ", without doubt, he says it is difficult to control.  "ಸುದುಷ್ಕರಂ"- very difficult. But not impossible. Krishna says "ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌನ್ತೇಯಾ", "Arjuna, the control comes with practice".

Here in this incident of Madhuvan, with Hanuma and Angada etc leading the way, we see clearly , how fickle indeed the mind is. 

And we also see how difficult it is to control the same. 

Now Slokas of Sarga sixty-one with meanings etc.,.

||Sloka 61.01||

|| ತತೋ ಜಾಮ್ಬವತೋ ವಾಕ್ಯಮಗೃಃಣನ್ತ ವನೌಕಸಃ|

ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾ ವೀರಾ ಹನುಮಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಕಪಿಃ||61.01||

ಸ|| ತತಃ ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾಃ ವನೌಕಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ಹನುಮಂತಶ್ಚಜಾಂಬವತಃ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣಂತ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾಃ ವನೌಕಸಃ - 

then Angada and other Vanara leaders

ಮಹಾಕಪಿಃ ಹನುಮಂತಶ್ಚ - 

great Vanara Hanuma too

ಜಾಂಬವತಃ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣಂತ - 

accepted the words of Jambavan.

||Sloka summary||

"Then Angada and other leaders,  and other wanderers of the forest including Hanuman accepted the words of great Vanara Jambavan. " ||61.01||

||Sloka 61.02||

ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ತತಃ ಸರ್ವೇ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ|

ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪುಪ್ಲುವುಃ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ||61.02||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುಪ್ಲುವುಃ|| 

Rama Tika says- ಪ್ರೀತಿಮನ್ತ ಇತಿ| ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯನ್ತ ಇವ ಮತ್ತಾ ಮಹಜಗಜಾ ಇವ ಮಹಾಕಾಯಾಃ ಭೂತೈಃ ಸಿದ್ಧಾದಿಭಿಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಪೂಜ್ಯಮಾನಂ ಹನೂಮನ್ತಂ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ  ಅನಿಮಿಷ ಅವಲೋಕನೈಃ  ವಹನ್ತ ಇವ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸಂಪನ್ನಃ ಅರ್ಥಃ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಏಷಾಂ ತೇ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಸೀತಾದರ್ಶನ ಲಂಕಾದಹನ ಆದಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ ಉದ್ಧತ ಚಿತ್ತಾಃ ವಾಯುಪುತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾಃ ರಾಘವೇ ರಾಘವಸ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂಕರ್ತುಂ ಸಂಪಾದಯಿತುಂ ಪರಂಅಂ ಯಶಃ ಸಮಾದಾಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೇನ್ದ್ರಾತ್ ಸಮುತ್ಪತ್ಯ ಪುಪ್ಲುವುಃ ಜಗ್ಮುಃ| ಚತುರ್ಣಾಮೇಕಾನ್ವಯೀ||2-4||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ - 

All of the Vanaras, very pleased

ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ -

 left Mahendra mountain

ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುಪ್ಲುವುಃ -

 led by  Hanuman flew 

||Sloka summary||

"All of the Vanaras, who were very pleased  left Mahendra mountain led by  Hanuman and flew into the sky. " ||61.02||

||Sloka 61.03||

ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾ ಮತ್ತಾ ಇವ ಮಹಾಗಜಾಃ|

ಛಾದಯಂತ ಇವಾಕಾಶಂ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹಾಬಲಾಃ||61.03||

ಸ|| (ತೇ) ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾಃ ಮತ್ತಾಃ ಮಹಾಗಜಾಃ ಇವ ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯಂತಃ ಇವ ಮಹಾಬಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾ ( ಪುಪ್ಲುವುಃ)||

||Sloka meanings||

(ತೇ) ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾಃ - 

resembling the mountains Meru and Mandara

ಮತ್ತಾಃ ಮಹಾಗಜಾಃ ಇವ - 

like elephants in the rut

ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯಂತಃ ಇವ - 

as if covering the whole sky

ಮಹಾಬಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾ - 

mighty with huge bodies 

( ಪುಪ್ಲುವುಃ - flew into the sky) 

||Sloka summary||

"They were like elephants in the rut , resembling the mountains Meru and Mandara, mighty with huge body and . They flew as if covering the whole sky." ||61.03||

||Sloka 61.04||

ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಭೂತೈಃ ತಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್|

ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ ||61.04||

ಸ|| (ತೇ) ಭೂತೈಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ || 

||Sloka meanings||

(ತೇ) ಭೂತೈಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ - praised by all beings 

ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ - self-confident mighty

ಮಹಾವೇಗಂ ಹನೂಮಂತಂ  - speedy Hanuman 

ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ - seen with an unblinking eye

||Sloka summary||

"Praised by all beings that self-confident mighty Hanuman flying at great speeds was seen by them without blinking." ||61.04||

||Sloka 61.05||

ರಾಘವೇಚಾರ್ಥನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಕರ್ತುಂ ಚ ಪರಮಂ ಯಶಃ|

ಸಮಾಧಾಯ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿರುನ್ನತಾಃ||61.05||

ಸ|| (ತೇ) ರಾಘವೇ ಚ ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ  ಪರಮಂ ಯಶಃ ಕರ್ತುಂ (ಪುಪ್ಲುವುಃ ) || 

Govindaraja Tikaa says - ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಸಂಪೂಜ್ಯಮಾನಂ | ವಹನ್ತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿರಿತಿ| ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಅರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪಂ ವಾ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಸಿದ್ಧಕಾರ್ಯಾಃ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ |ಇತರೇಭ್ಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ |ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ರಾಮ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರೇ | ಪುಪ್ಲುವುರಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ||

ಉನ್ನತಾಃ - means being on a high.

Poet says the Vanaras flying back were on a high, because of having accomplished their task. 

||Sloka meanings||

ರಾಘವೇ ಚ ಅರ್ಥ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಸಮಾಧಾಯ - 

to inform Rama about completed tasks 

ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ  - 

by those who completed their tasks successfully , who were high,   

ಪರಮಂ ಯಶಃ ಕರ್ತುಂ (ಪುಪ್ಲುವುಃ )- 

to work to attain fame 

(ಪುಪ್ಲುವುಃ ) - flew into the sky 

||Sloka summary||

"To inform Rama about completed tasks, by those who completed their tasks successfully , who were high, who wanted to work to attain fame , they flew into the sky." ||61.05||

||Sloka 61.06||

ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ|

ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ||61.06||

ಸ|| ಸರ್ವೇ ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ ||

Rama Tika says- ರಾಮ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ರಾಮ ಕರ್ತವ್ಯೇ ರಾವಣ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಾಃ ಅಭೂವನ್ ಇತಿ ಶೇಷಃ|

||Sloka meanings||

ಸರ್ವೇ ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ - 

all of them desirous of telling the story of success

ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾರ್ತ ಅಂದಿಂಚುಟಕು ತಹತಹಲಾಡುಚುನ್ನವಾರು

ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ - 

all of them were anxious to fight a war

ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ -  

all of them determined to avenge Ravana's misdeeds 

ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನಃ- with a mind that is made up 

( ಪುಪ್ಲುವುಃ - flew into the skyಎಗಿರಿರಿ)

||Sloka summary||

"All of them were anxious to fight a war. All of them were determined to please Rama." ||61.06||   

Here poet says that  all Vanaras  were anxious to fight a war. All of them determined to avenge Ravana's misdeeds. We hear similar comment by Vibhishana in Sarga 52 about Ravana's Rakshasas. There Vibhishana tells Ravana, that all the Rakshasa are ready for a war and that by killing Hanuma, he would be  depriving them of a chance for war.

||Sloka 61.07||

ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ಖಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ತತಸ್ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ|

ನಂದನೋಪಮಮಾಸೇದುರ್ವನಂ  ದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್||61.07||

ಸ|| ತತಃ ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ ಖಂ ಆಪ್ಲುತ್ಯ ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ದ್ರುಮಲಯತಾಯುತಂ ನನ್ದನೋಪಮಮ್ ವನಂ ಆಸೇದುಃ|| 

||Sloka meanings||

ತತಃ ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ ಖಂ ಆಪ್ಲುತ್ಯ- 

then the  forest dwellers leaping up in the sky

ಪ್ಲವಮಾನಾಃ - 

flying through 

ದ್ರುಮಲಯತಾಯುತಂ - 

full of trees and creepers

ನನ್ದನೋಪಮಮ್ ವನಂ ಆಸೇದುಃ- 

saw a grove like Indra's Nandana grove 

||Sloka summary||

"Then the forest dwellers leaping and rising up in the sky entered the garden which is full of trees and creepers which is like Indra's garden. " ||61.07||

||Sloka 61.08||

ಯತ್ತನ್ಮಧುವನಂ ನಾಮ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್|

ಅಧೃಷ್ಯಂ  ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವಭೂತಮನೋಹರಮ್ ||61.08||

ಸ|| ಅಧೃಷ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅಭಿರಕ್ಷಿತಂ ಸರ್ವಭೂತ ಮನೋಹರಂ ಯತ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಧುವನಂ ನಾಮ ತತ್||

||Sloka meanings||

ಯತ್ ಅಧೃಷ್ಯಂ - 

that which was difficult to access

ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅಭಿರಕ್ಷಿತಂ - 

well protected from all beings

ಸರ್ವಭೂತ ಮನೋಹರಂ - 

enchanting to all beings

ತತ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಧುವನಂ ನಾಮ - 

beautiful garden of Sugriva is called Madhuvan

||Sloka summary||

"Well protected, difficult to access, enchanting to all beings that  beautiful garden of Sugriva is called Madhuvan."||61.08||

||Sloka 61.09||

ಯದ್ರಕ್ಷತಿ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಸದಾ ದದಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ|

ಮಾತುಲಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ  ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ||61.09||

ಸ|| ಮಹಾತ್ಮನಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಾತುಲಃ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ ಯತ್ ಸದಾ ರಕ್ಷತಿ || 

||Sloka meanings||

ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ -  of the Vanaras leader 

ಮಹಾತ್ಮನಃ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಾತುಲಃ - 

great soul Sugriva's maternal uncle 

ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ - 

great Vanara warrior Dadhimukha 

ಯತ್ ಸದಾ ರಕ್ಷತಿ - 

 that always protected 

||Sloka summary||

"The great Vanara leader, Sugriva's maternal uncle Dadhimukha a great hero always protects the grove." ||61.09||

 

||Sloka 61.10||

ತೇ ತ ದ್ವನ ಮುಪಾಗಮ್ಯ ಬಭೂವುಃ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ|

ವಾನರಾ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕಾಂತತಮಂ ಮಹತ್||61.10||

ಸ|| ತೇ ವಾನರಾಃ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕ್ಲಾಂತತಮಂ ಮಹತ್ ತತ್ ವನಂ ಉಪಾಗಮ್ಯ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ ಬಭೂವುಃ ||  

||Sloka meanings||.

ತೇ ವಾನರಾಃ - those Vanaras  

ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ  -  of the king

ಮನಃ ಕ್ಲಾಂತತಮಂ ಮಹತ್ ತತ್ ವನಂ ಉಪಾಗಮ್ಯ -

approaching that grove which is very enchanting 

ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ ಬಭೂವುಃ -

 became highly desirous  of tasting honey .

||Sloka summary||

 

"The Vanaras, approaching the great enchanting garden of the king of Vanaras, were highly desirous of tasting the honey of the groves." ||61.10||

||Sloka 61.11||

ತತಸ್ತೇ ವಾನರಾ ಹೃಷ್ಟಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಧುವನಂ ಮಹತ್|

ಕುಮಾರಂ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ ಮಧೂನಿ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ||61.11||

ಸ|| ತತಃ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ ತೇ ವಾನರಾಃ ಮಹತ್ ಮಧುವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಕುಮಾರಂ ಮಧೂನಿ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಮಧುಪಿಙ್ಗಳಾಃ - 

then the honey colored Vanaras

ತೇ ವಾನರಾಃ -those Vanaras 

ಮಹತ್ ಮಧುವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ - 

having seen the Madhuvan 

ಹೃಷ್ಟಾಃ - delighted 

ಕುಮಾರಂ ಮಧೂನಿ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ - 

sought the prince's permission

||Sloka summary||

"The honey colored Vanaras delighted at having seen the great Madhuvan, sought the prince's permission." ||61.11||

 

||Sloka 61.12||

ತತಃ ಕುಮಾರಸ್ತಾನ್ ವೃದ್ಧಾನ್ ಜಾಂಬವತ್ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್|

ಅನುಮಾನ್ಯ ದದೌ ತೇಷಾಂ ವಿಸರ್ಗಂ ಮಧುಭಕ್ಷಣೇ||61.12||

ಸ|| ತತಃ  ಕುಮಾರಃ ವೃದ್ಧಾನ್ ತಾನ್ ಜಾಮ್ಬವತ ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್ ಅನುಮಾನ್ಯ ತೇಷಾಂ ಮಧು ಭಕ್ಷಣೇ ನಿಸರ್ಗಂ ದದೌ||

||Sloka meanings||

ತತಃ  ಕುಮಾರಃ -

then prince Angada 

ವೃದ್ಧಾನ್ ತಾನ್ ಜಾಮ್ಬವತ ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್ ಅನುಮಾನ್ಯ - 

seeking  the older Vanara leaders like Jambavan's counsel

ತೇಷಾಂ ಮಧು ಭಕ್ಷಣೇ ನಿಸರ್ಗಂ ದದೌ- 

gave them permission to drink honey.

||Sloka summary||

"Then the prince seeking  the older Vanara leaders like Jambavan's counsel  gave them permission to drink honey."||61.11||

||Sloka 61.13||

ತತಶ್ಚಾನುಮತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ವನೌಕಸಃ|

ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರೇರಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರನೃತ್ಯಂತೋಽಭವಂ ಸ್ತತಃ||61.13||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ವನೌಕಸಃ ಅನುಮತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ತದಾ ಪ್ರೇರಿತಾಃ ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರನೃತ್ಯಂತಃ ಅಭವನ್ || 

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸರ್ವೇ ವನೌಕಸಃ -

 then all the Vanaras 

ಅನುಮತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ -

 permitted and very happy 

ತದಾ ಪ್ರೇರಿತಾಃ ಮುದಿತಾಃ - 

delighted and very happy 

ಪ್ರನೃತ್ಯಂತಃ ಅಭವನ್ - 

started dancing.

||Sloka summary||

"Thus permitted and encouraged, all the Vanaras happily started dancing. " ||61.13||

||Sloka 61.14||

ಗಾಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ ಕೇಚಿತ್

 ನೃತ್ಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸಂತಿ ಕೇಚಿತ್|

ಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರಂತಿ ಕೇಚಿತ್

 ಪ್ಲವಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪಂತಿ ಕೇಚಿತ್||61.14||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಗಾಯನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ|ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪನ್ತಿ|| 

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ಗಾಯನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ- 

some sang some prostrated  

ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯನ್ತಿ  ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸನ್ತಿ- 

some danced some laughed 

ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರನ್ತಿ - 

some fell down. some roamed

ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪನ್ತಿ -

some are flying  and some are babbling  

 

||Sloka summary|| 

"Some sang. Some prostrated. Some danced. Some laughed. Some fell down. Some roamed. Some jumped up. Some were babbling." ||61.14||

 

||Sloka 61.15||

ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಶ್ರಯಂತೇ

 ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಕ್ರಮಂತೇ|

ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಬ್ರುವಂತೇ

 ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾರಮಂತೇ||61.15||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಶ್ರಯನ್ತೇ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಕ್ರಮಂತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಬ್ರುವಂತಿ|| ಕೇಶಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾರಮಂತೇ|| 

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಶ್ರಯನ್ತೇ - 

some were comforting each other

 ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಕ್ರಮಂತಿ- 

some were comforting each other

 ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಬ್ರುವಂತಿ - 

some were talking to each other

ಕೇಶಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾರಮಂತೇ - 

some were entertaining each other

||Sloka summary||

"Some were comforting each other. Some were holding each other. Some were talking to each other. Some were entertaining each other." ||61.15||

||Sloka 61.16||

ದ್ರುಮಾದ್ದ್ರುಮಂ ಕೇಚಿದಭಿದ್ರವಂತೇ

 ಕ್ಷಿತೌನಗಾಗ್ರಾನ್ ನಿಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್|

ಮಹೀತಲಾ ಕೇಚಿದುದೀರ್ಣವೇಗಾ 

ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣ್ಯಭಿಸಂಪತಂತಿ ||61.16||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ದ್ರುಮಾತ್ ದ್ರುಮಂ ಅಭಿದ್ರವನ್ತೇ |  ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷಿತೌ ನಗಾಗ್ರಾತ್ ನಿಪತನ್ತಿ | ಉದೀರ್ಣವೇಗಾಃ ಮಹೀತಲಾತ್ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣಿ ಅಭಿಸಂಪತನ್ತಿ ||

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ದ್ರುಮಾತ್ ದ್ರುಮಂ ಅಭಿದ್ರವನ್ತೇ  - 

some jumped from one tree to another 

ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷಿತೌ ನಗಾಗ್ರಾತ್ ನಿಪತನ್ತಿ - 

some jumped from the top of the tree

ಉದೀರ್ಣವೇಗಾಃ  - some very swift ones 

ಮಹೀತಲಾತ್ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣಿ ಅಭಿಸಂಪತನ್ತಿ - 

jumped from the ground to the top of the trees 

||Sloka summary||

 

"Some ran from one tree to another. Some jumped from the top of the tree. Some jumped from broken branches. Some very swift ones jumped from the round to the top of the huge trees."||61.16||

||Sloka 61.17||

ಗಾಯಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ನುಪೈತಿ

ಹಸಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ನುಪೈತಿ|

ರುದಂತ ಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್ನುಪೈತಿ 

ನುದಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ನುಪೈತಿ||61.17||

ಸ|| ಗಾಯನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ ಉಪೈತಿ| ಹಸನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ ಉಪೈತಿ| ರುದಂತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್  ಉಪೈತಿ || ನುದನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ ಉಪೈತಿ||

Tilaka Tika says- ಗಾನ ರೋದನ ಹಾಸಾ ಮಧುಪಾನ ಮತ್ತ ಧರ್ಮಾಃ ಇತಿ||

||Sloka meanings||

ಗಾಯನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ - one was singing

ಪ್ರಹಸನ್ ಉಪೈತಿ- others approached him laughing

ಹಸನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ -  to the one who was laughing 

ಪ್ರರುದನ್ ಉಪೈತಿ - another went roaring  

ರುದಂತಂ ಅನ್ಯಃ - one was roaring

ಪ್ರಣುದನ್  ಉಪೈತಿ-  another was pushing

ನುದನ್ತಂ - one was encouraging

ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ ಉಪೈತಿ- another fell over and was shouting

||Sloka summary||

"While one was singing, others approached him laughing. While one was laughing then another went roaring. While one was roaring another was pushing. While one was encouraging the other who fell over and was shouting." ||61.17||

||Sloka 61.18||

ಸಮಾಕುಲಂ ತತ್ಕಪಿ ಸೈನ್ಯಮಾಸೀತ್

 ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ |

ನ ಚಾತ್ರಕಶ್ಚನ್ನಭಭೂವ ಮತ್ತೋ

 ನ ಚಾತ್ರ ಕಶ್ಚಿನ್ನಬಭೂವ ತೃಪ್ತಃ||61.18||

ಸ|| ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ ತತ್ ಕಪಿಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಸೀತ್ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮತ್ತಃ ನ ಬಭೂವ|ಇತಿ ನ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ತೃಪ್ತಃ ನ ಬಭೂವ ಇತಿ  ನ|| 

||Sloka meanings||

ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ  ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ- 

with various activities due to excessive drinking 

ತತ್ ಕಪಿಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಸೀತ್  - 

the gathered Vanara army raised a cacophony 

ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮತ್ತಃ ನ ಬಭೂವ ಇತಿ ನ - 

there was none who was not intoxicated

ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ತೃಪ್ತಃ ಬಭೂವ ಇತಿ  ನ - 

there was none who was satisfied

||Sloka summary||

"Having lost control due to excessive drinking , the Vanara army raised a cacophony. There was none who was not intoxicated. There was none who was satisfied." ||61.18||

||Sloka 61.19||

ತತೋ ವನಂ ತತ್ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್

 ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್|

ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾದ್ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ

 ನಿವಾರಯಾಮಾಸ ಕಪಿಃ ಕಪೀಂಸ್ತಾನ್||61.19||

ಸ|| ತತಃ ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ಕಪಿಃ  ತತ್ ವನಂ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾತ್ ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ತಾನ್ ಕಪೀನ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ||”

||Sloka meanings||

ತತಃ ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ಕಪಿಃ - 

then Vanara by name Dadhivaktra 

ವಿಧ್ವಂಸಿತ ಪತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ - 

leaves, flowers and trees which were destroyed

ತತ್ ವನಂ  ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ -

 seeing that grove  

ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ತಾನ್ ಕಪೀನ್ - 

those Vanaras who were drinking  

ಕೋಪಾತ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ - 

with anger started stopping them 

||Sloka summary||

"Seeing the leaves, flowers and trees which were destroyed, and the Vanaras who were drunk, being angered Vanara by name Dadhimukha started stopping them."||61.19||

||Sloka 61.20||

ಸ ತೈಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನೋ

ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರವೃದ್ಧಃ|

ಚಕಾರ ಭೂಯೋ ಮತಿ ಮುಗ್ರತೇಜಾ 

ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ವಾನರೇಭ್ಯಃ||61.20||

ಸ|| ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ತೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರ ವೃದ್ಧಃ ಉಗ್ರತೇಜಾಃ ವಾನರೇಭ್ಯಃ ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ಭೂಯಃ ಮತಿಂ ಚಕಾರ||

||Sloka meanings||

ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ತೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ - 

disobeyed  by those with bloated egos

ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರ ವೃದ್ಧಃ - 

the protector of the garden , the old Vanara leader

ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ - 

about  means of protecting the garden

ಉಗ್ರತೇಜಾಃ ವಾನರೇಭ್ಯಃ - 

from the intoxicated powerful Vanaras 

ಭೂಯಃ ಮತಿಂ ಚಕಾರ - 

again thought over

||Sloka summary||

"Disobeyed by those with bloated egos,  the protector of the garden , the old Vanara leader again thought over means of protecting the garden from the intoxicated powerful Vanaras. "||61.20||

||Sloka 61.21||

ಉವಾಚಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಪರುಷಾಣಿ ಧೃಷ್ಟ

 ಮಸಕ್ತಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತಲೈರ್ಜಘಾನ|

ಸಮೇತ್ಯಕೈಶ್ಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ 

 ತಥೈವ ಸಾಮ್ನೋಪಜಗಾಮ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್||61.21||

ಸ|| ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರುಷಾಣಿ ಉವಾಚ| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಅಸಕ್ತಂ |  ತಲೈಃ ಧೃಷ್ಟಂ ಜಘಾನ| ಕೇಚಿತ್ ಸಮೇತ್ಯ | ಕೇಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ| ತಹೈವ ಕಾಂಸ್ಚಿತ್ ಸಾಮ್ನಾ ಉಪಜಗಾಮ||

||Sloka meanings||

ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರುಷಾಣಿ ಉವಾಚ -

 some he spoke harshly

ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಅಸಕ್ತಂ  - 

some he did not say anything

ತಲೈಃ ಧೃಷ್ಟಂ ಜಘಾನ -

 some he slapped with his palm

ಕೇಚಿತ್ ಸಮೇತ್ಯ -some he patted 

ಕೇಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ - 

some he quarreled

ತಹೈವ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಸಾಮ್ನಾ ಉಪಜಗಾಮ - 

some he approached in a conciliatory manner.

||Sloka summary||

 

"Some he spoke harshly. Some he did not say anything. Some he slapped with his palm. Some he patted on the back pleasantly. Some he quarreled. Some he approached in a conciliatory manner." ||61.21||

||Sloka 61.22||

ಸತೈರ್ಮದಾತ್ ಸಂಪರಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈ

ರ್ಬಲಾಚ್ಚ ತೇನ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ|

ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ ತ್ಯಕ್ತಭಯೈಃ ಸಮೇತ್ಯ

ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇಚಾಪ್ಯನವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಮ್||61.22||

ಸ|| ತೇ ಮದಾತ್ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈಃ ತೇನ ಬಲಾತ್ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ ತೈಃ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ| ಸಃ ದೋಷಂ ಚ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚ||

ರಾಮ ಟೀಕಾಲೋ - ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯಾಃ ವೇಗಾಃ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ ಅತ ಏವ ತೇನ ರಕ್ಷಕೇಣ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ  ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ ತೈಃ ವಾನರೈಃ ಉದ್ಧರ್ಷಣೇ ರಕ್ಷಕ ಪರಾಭವೇ ದೋಷಂ  ರಾಜದಣ್ಡಂ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಅಪರಿಗಣ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಏಕೀಭೂಯ ಸ ರಕ್ಷಕಃ ಬಲಾತ್ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಪುಚ್ಛಾದಿ ಗ್ರಹಣೇನ ಇತಸತತೋ ನೀಯತೇ||

||Sloka meanings||

ತೇ ಮದಾತ್ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈಃ -

 being drunk speaking in abusive language 

ತೇನ ಬಲಾತ್ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ - 

retaliating with their strength 

ತ್ಯಕ್ತ ಭಯೈಃ -without fear 

ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ - roared 

ಸಃ ದೋಷಂ ಚ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮೇತ್ಯ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚ- 

without seeing the fault, some held and pulled him

||Sloka summary||

"In their drunkenness speaking in abusive language Vanaras retaliated with their strength without fear. Some roared without seeing their faults, some held and pulled him."||61.22||

"Without fear “of being punished by the king.

||Sloka 61.23||

ನಖೈಸ್ತುದಂತೋ ದಶನೈರ್ದಶಂತಃ

ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ಸಮಾಪಯಂತಃ|

ಮದಾತ್ಕಪಿಂ ಕಪಯಃ ಸಮಗ್ರಾ

 ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ||61.23||

ಸ|| ಸಮಗ್ರಾಃ ಕಪಯಃ ಮದಾತ್ ನಖೈಃ ತುದನ್ತಃ | ದಶನೈಃ ದಸನ್ತಃ| ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ತಂ ಕಪಿಂ ಸಮಾಪಯನ್ತಃ | (ತೇ ಸರ್ವೇ)  ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚಕೃಃ||

Tilaka Tika says- ಸಮಾಪಯನ್ತಃ ಮೃತಕಲ್ಪಂ ಕುರ್ವನ್ತಃ| ನಿರ್ವಿಷಯಂ ನಿರ್ಗತ ಮಧು ಫಲಾದಿ ಭೋಜ್ಯಮ್|

||Sloka meanings||

ಸಮಗ್ರಾಃ ಕಪಯಃ ಮದಾತ್ - 

drunk, all the Vanaras together 

ನಖೈಃ ತುದನ್ತಃ  ದಶನೈಃ ದಸನ್ತಃ - 

scratched with their nails. Bit with their teeth.

ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ತಂ ಕಪಿಂ ಸಮಾಪಯನ್ತಃ - 

almost killed the Vanara with their hands and feet

ಮಹಾವನಂ - that great garden 

(ತೇ ಸರ್ವೇ)  ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚಕೃಃ- ( all of them) looted fully

||Sloka summary||

"Drunk, they all together scratched with their nails. Bit with their teeth. They almost killed the Vanara with their hands and feet. They looted the garden completely." ||61.23|| 

Without realizing their fault, some roared, some held and pulled Dadhimukha. The drunk Vanara's scratched with their nails and bit with their teeth. They kicked with their hands and feet. They looted the garden completely without a thought.

In Sarga 55, we heard about consequences of uncontrolled anger.

Here we have a demonstration of a similar uncontrolled mental state.

Being drunk, actions preventing them spark further destruction.

Thus ends Sarga sixty-one of Sundarakanda.

 ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ 

ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್

ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ||

|| om tat sat||