Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda 

Sarga 62 

"మదాంధశ్చ న వేద"  ; "The drunken ones do not know" We hear through Valmiki, 'What the drunken ones may do' in this Sarga.

In Sundarakanda we see the beauty of Hanuman, who shines in the role of a teacher. We see Sita as the Jiva separated from Paramatma, and Jiva's struggles of uniting with Paramatman. That is the crux of the philosophical underpinnings of Sundarakanda.

We also hear through Valmiki many other thoughts. Thoughts that remain etched as eternal truths One such thought was heard in Sarga fifty-five. In the backdrop of a burning Lanka  we hear through Hanuma, what happens when one does not control anger.

Here in the destruction of Madhuvan also, we hear similar thought echoing. Vanaras in that drunken state, forgetting that Dadhimukaha is an elder,

push him down and thrash him. 

The Vanaras having successfully completed the search, attributed the success of their mission to powers of Sita and Rama. But apparently, they have already forgotten that. The success went to their head. The events of Madhuvan shows how fickle is the mind.

In Madhuvan Hanuma tells all Vanaras. “Oh, Vanaras you drink the honey freely". Hanuma was in happy mood. So happy Hanuma gives an assurance.

"అహమావారయిష్యామి" - "I will protect you from being stopped ".

Angada follows up Hanuma's assurances with his words." Oh Vanaras, happily proceed". He builds on Hanuma's assurance. He says the following. "With successful Hanuma's assurance, even a prohibited act must(could) be done".

 

 Referring to the ' కృతకార్యః’, the successful ones, Angada exceeded all limits, 

while saying  works that shall not be done too, can be done".

 

There is a hint of arrogance. There is an even more clear signal. It is that they have forgotten the key to their success. That success was due to blessings of the Supreme being. With that arrogance in the air, Madhuvan gets destroyed.

Hearing that the Madhuvan is being destroyed, Dadhimukha, uncle of Sugriva comes in for protecting the enchanted gardens.

But again, Angada forgetting that this man is 'my elder', and blinded by arrogance attacks Dadhimukha. He throws him down on the ground pummels him.

Valmiki uses the word "మదాంధశ్చ న వేద"  Blinded by arrogance one does not know.

Achieving a success in a task is no permission to indulge in a despicable act. When the cause of that success is forgotten, the resultant "అహం" becomes arrogance,  the arrogance makes one blinded enough to be unable to recognize a prohibited action, "ఆకార్యం".

In this Sarga Valmiki reminds us of that truth. 

Now Slokas of Sarga sixty-two with meanings.

||Sloka 62.01||

తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనుమాన్ వానరర్షభః |

అవ్యగ్రమనసో యూయం మధుసేవత వానరాః ||62.01||

అహమావారయిష్యామి యుష్మాకం పరిపంథినః |

స|| హరిశ్రేష్ఠః వానరర్షభః హనుమాన్ తాన్ ఉవాచ | వానరాః  యూయం అవ్యగ్రమనసః మధుసేవత || యుష్మాకం పరిపన్థినః అహం ఆవారయిష్యామి ||

||Sloka meanings||

హరిశ్రేష్ఠః వానరర్షభః - 

the best among Vanaras, bull among Vanaras

హనుమాన్ తాన్ ఉవాచ - 

Hanuman spoke to them 

వానరాః  యూయం అవ్యగ్రమనసః మధుసేవత - 

Vanaras! without any fear take the honey

యుష్మాకం పరిపన్థినః - 

anybody who objects to your actions

అహం ఆవారయిష్యామి -

 I will stop them 

||Sloka summary||

Hanuman, the best among Vanaras spoke to them. 'Oh Vanaras! Without any fear take the honey. I will prevent anybody who objects to your actions'. ||62.02||

||Sloka 62.02||

 

శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః ||62.02||

ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబంతు హరయో మధు |

 స|| హనుమతః వాక్యం శ్రుత్వా అఙ్గదః ప్రవరః హరీణాం ప్రత్యువాచ| హరయః మధు ప్రసన్నాత్మాపిబంతు||

||Sloka meanings||

హనుమతః వాక్యం శ్రుత్వా - 

hearing the words of Hanuman

అఙ్గదః ప్రవరః - distinguished Angada

హరీణాం ప్రత్యువాచ - replied to Vanaras

హరయః మధు ప్రసన్నాత్మా పిబంతు - 

o Vanaras, you may drink happily

||Sloka summary||

"Hearing the words of Hanuman, the distinguished Angada replied. "Oh Vanaras ! You may drink happily. " ||62.02||

||Sloka 62.03||

అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా ||62.03||

అకార్యమపి కర్తవ్యం కిమంగ పునరీదృశమ్ |

 స|| కృతకార్యస్య హనుమతః వాక్యం అకార్యం అపి అవశ్యం కర్తవ్యం | ఈదృశం పునః కిమంగ||

||Sloka meanings||

కృతకార్యస్య హనుమతః వాక్యం - 

with accomplished Hanuman's words

అకార్యం అపి అవశ్యం కర్తవ్యం  - 

even a forbidden work shall surely be done. 

ఈదృశం పునః కిమంగ - 

what to say of this kind of work (namely drinking honey)

||Sloka summary||

'With accomplished Hanuman's words even a forbidden work shall surely be done. What to say of this kind of work ( drinking honey)'.||62.03||

||Sloka 62.04||

అఙ్గదస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వా వచనం వానరర్షభాః ||62.04||

సాధు సాధ్వితి సంహృష్టా వానరాః ప్రత్యపూజయన్ |

స|| వానరర్షభాః వానరాః అంగదస్య ముఖాత్  వచనం శ్రుత్వా సంహృష్టాః  సాధు సాధ్వితి ప్రత్యపూజయన్||  

||Sloka meanings||

వానరర్షభాః వానరాః - 

bulls among Vanaras, Vanaras 

అంగదస్య ముఖాత్  వచనం శ్రుత్వా- 

hearing those words from Angada

 సంహృష్టాః  సాధు సాధ్వితి - 

very much  delighted  saying 'very good very good'

 ప్రత్యపూజయన్ - praised Angada 

||Sloka summary||

The bulls among Vanaras, hearing those words from Angada, very much  delighted praised him saying 'very good very good'. ||62.04||

||Sloka 62.05||

పూజయిత్వాఙ్గదం సర్వే వానరా వానరర్షభమ్ ||62.05||

జగ్ముర్మధువనం యత్ర నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్ |

స|| సర్వే వానరాః అంగదం పూజయిత్వా యత్ర మధువనం (తత్ర) జగ్ముః నదీ వేగః ద్రుమమ్ ఇవ ||

Rama Tika says- పూజయిత్వేతి|| అఙ్గదంపూజయిత్వా యత్ర మధువనం తత్ర వానరర్షభాః నదీ వేగ ఇవ జగ్ముః|

Govindaraja Tika says - పూజయిత్వేతి|  జగ్ముః మధువనం ఇతి ప్రవేశ భేదవివక్షయా | యద్వా దధిముఖనివారణేన భీతానాం హనుమదఙ్గదాభ్యాం పునరనుజ్ఞాపనేన పునః జగ్ముః ఇత్యర్థః||

||Sloka meanings||

సర్వే వానరాః అంగదం పూజయిత్వా - 

all the Vanaras praising Angada 

యత్ర మధువనం (తత్ర) జగ్ముః - 

moved into Madhuvanam,

నదీ వేగః ద్రుమమ్ ఇవ - 

like the trees in fast flowing river

||Sloka summary||

All the Vanaras praising Angada quickly moved into Madhuvanam, like the trees in fast flowing river. ||62.05||

||Sloka 62.06||

తే ప్రవిష్టా మధువనం పాలానాక్రమ్య వీర్యతః ||62.06||

అతిసర్గాచ్చ పటవో దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ మైథిలీం |

పపుస్సర్వే మధు తదా రసవత్ఫల మాదదుః ||62.07||

స|| మైథిలీం దృష్ట్వా శ్రుత్వా అతిసర్గాచ్చ మధువనం ప్రవిష్టాః| పాలాన్ వీర్యతః ఆక్రమ్య తదా మధుః పపుః | రసవత్ ఫలం ఆదదుః||

Rama Tika says- మైథిలిం దృష్ట్వా  శ్రుత్వా చ ఆగతాః సర్వే వానరాః అతి సర్గాత్ అఙ్గదనుజ్ఞాతః  శక్తితః సామర్థ్యాత్ పాలాన్ మధువనరక్షకాన్ ఆక్రమ్య మధు పపుః ఫలమాదదుశ్చ| అత్ర దర్శనం హనుమత్కర్తృకమ్ శ్రవణమ్ తు ఇతరకర్తృకం ఇతి వివేకః | సార్థ శ్లోకం ఏకాన్వయీ||

Govindaraja Tika says-  వీర్యతః బలాత్| అతిసర్గాత్ అఙ్గదాభ్యనుజ్ఞానాత్|| దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ  మైథిలీం దర్శన శ్రవణాభ్యాం చ హేతునా వనపాలానాక్రమ్య ..||

||Sloka meanings||

మైథిలీం దృష్ట్వా - 

having seen Maithili

 శ్రుత్వా అతిసర్గాచ్చ- 

overjoyed with success 

 మధువనం ప్రవిష్టాః - 

entered the Madhuvanam

పాలాన్ వీర్యతః ఆక్రమ్య- 

having violently overcome the guards 

 తదా మధుః పపుః  - 

they then drank honey 

రసవత్ ఫలం ఆదదుః- 

ate tasty fruits full of juice

||Sloka summary||

Having seen Maithili and overjoyed with success they entered the Madhuvanam. Having violently attacked the guards they then drank honey and ate tasty fruits full of juice. ||62.06,07||

||Sloka 62.07,08||

ఉత్పత్య చ తతః సర్వే వనపాలాన్ సమాగతాన్|

తాడయంతిస్మ శతశస్సక్తాన్ మధువనే తదా||62.08||

స|| తదా సర్వే ఉత్పత్య సమాగతాన్  మధువనే సక్తాన్ వనపాలాన్   తతః  శతశః తాడయంతిస్మ||

Govindaraja Tika says - సక్తాన్ వనపాలనే రక్తాన్|

Tilaka Tika says - మధువనే సక్తా భక్షణార్థం లగ్నాః|

||Sloka meanings||

తదా సర్వే ఉత్పత్య - all the Vanaras rising up,

సమాగతాన్  మధువనే సక్తాన్ వనపాలాన్  - 

the guards gathered for protecting Madhuvanam

 తతః  శతశః తాడయంతిస్మ- hit them in many ways

||Sloka summary||

Then all the Vanaras rising up, came together and hit the forest guards in many ways. ||62.08||

||Sloka 62.09||

మధూణి ద్రోణమాత్రాణి బాహుభిః పరిగృహ్య తే |

పిబంతి సహితాః సర్వే నిఘ్నంతి స్మ తథా పరే || 62.09||

స|| తే సర్వే బహుభిః ద్రోణమాత్రాణి మధూని పరిగృహ్య సహితాః పిబన్తి| అపరే నిఘ్నన్తి చ||

||Sloka meanings||

 బహుభిః ద్రోణమాత్రాణి మధూని - 

 large amounts of honey 

తే సర్వే మధూని పరిగృహ్య సహితాః పిబన్తి - 

all of them took and drank 

అపరే నిఘ్నన్తి చ - 

other were preventing the guards

||Sloka summary||

All of them took hold of large amounts of honey and drank. Other were preventing the guards.  ||62.09||

||Sloka 62.10||

                                                                           

కేచిత్పీత్వాఽపవిధ్యంతి మధూని మధుపిఙ్గళాః |

మధూచ్ఛిష్టేన కేచిచ్చ జఘ్నురన్యోన్యముత్కటాః ||62.10||

స|| మధుపింగళాః కేచిత్ మధూని పీత్వా  మధూచ్ఛిష్టేన ఉత్కటాః అన్యోన్యం ప్రవిధ్యన్తి జగ్ముః|| 

||Sloka meanings||

మధుపింగళాః కేచిత్ మధూని పీత్వా  -

some of the Vanaras after drinking honey 

మధూచ్ఛిష్టేన ఉత్కటాః-  

intoxicated by chunks of honey combs

అన్యోన్యం ప్రవిధ్యన్తి జగ్ముః - 

went about pushing each other

||Sloka summary||

Some of the Vanaras after drinking honey intoxicated by chunks of honey combs, went about pushing each other. ||62.10||

||Sloka 62.11||

అపరే వృక్షమూలే తు శాఖాం గృహ్య వ్యవస్థితాః |

అత్యర్థం చ మదగ్లానాః పర్ణాన్యాస్తీర్య శేరతే ||62.11||

స|| అపరే శాఖాం గృహ్య వృక్షమూలే వ్యస్థితాః| అత్యర్థం మదగ్లానాః పర్ణాని ఆస్తీర్య శేరతే||

||Sloka meanings||

అపరే శాఖాం గృహ్య -

 others took hold of branches of the tree 

వృక్షమూలే వ్యస్థితాః -

 sat down under the tree 

అత్యర్థం మదగ్లానాః - 

due to excessive drinking 

పర్ణాని ఆస్తీర్య శేరతే -

 laid down spreading the leaves

||Sloka summary||

Others took hold of branches of the tree and sat under the tree. Due to excessive drinking, some of them laid down spreading the leaves. ||62.11||

||Sloka 62.12||

 

ఉన్మత్తభూతాః ప్లవగా మధుమత్తాశ్చ హృష్టవత్ |

క్షిపంతి చ తదాన్యోఽన్యం స్ఖలంతి చ తథాఽపరే ||62.12||

స|| మధుమత్తాః ప్లవగాః ఉన్మత్తభూతాః హృష్టవత్ అన్యోన్యం క్షిపన్తి |అపరే స్ఖలంతి చ||

||Sloka meanings||

మధుమత్తాః ప్లవగాః - 

intoxicated Vanaras 

ఉన్మత్తభూతాః హృష్టవత్ అన్యోన్యం క్షిపన్తి  - 

like mad people, were  joyfully pushing each other

అపరే స్ఖలంతి చ - 

some others were unsteady. 

||Sloka summary||

Intoxicated Vanaras, like mad people, were  joyfully pushing each other. Some others were unsteady. ||62.12|| 

||Sloka 62.13||

కేచిత్ క్ష్వేళాం ప్రకుర్వంతి కేచిత్కూజంతి హృష్టవత్ |

హరయో మధునా మత్తః కేచిత్ సుప్తా  మహీతలే ||62.13||

స|| కేచిత్ క్ష్వేళాం ప్రకుర్వన్తి | కేచిత్ హృష్టవత్ కూజన్తి|మధునా మత్తాః కేచిత్ హరయః మహీతలే సుప్తాః||

Govindaraja Tika says - కేచిదితి || క్ష్వేళాం సింహనాదమ్ ’క్ష్వేళాతు సింహనాదం స్యాత్ ఇతి అమరః | కూజన్తి పక్షివత్  ఛాదయన్తే|

||Sloka meanings||

కేచిత్ క్ష్వేళాం ప్రకుర్వన్తి  - 

some others roared.

కేచిత్ హృష్టవత్ కూజన్తి- 

some happily cooed like birds

మధునా మత్తాః కేచిత్ హరయః - 

intoxicated by the drink some Vanaras

మహీతలే సుప్తాః - slept on the ground

||Sloka summary||

Some others roared. Some happily cooed like birds. Intoxicated by the drink some Vanaras slept on the ground. ||62.13||   

||Sloka 62.14||

కృత్వా కేచిత్ దసంత్యన్యే 

కేచిత్ కుర్వంతి చేతరత్ |

కృత్వా కేచిత్ వదంత్యన్యే  

కేచిత్ బుధ్యంతి చేతరత్ ||62.14||

స|| కేచిత్ కృత్వా హసన్తి| అన్యే కేచిత్ ఇతరమ్ కుర్వన్తి| కేచిత్ కృత్వా వదన్తి| కేచిత్ అన్యే ఇతరత్ బుధ్యన్తి||

||Sloka meanings||

కేచిత్ కృత్వా హసన్తి - 

some were laughing

అన్యే కేచిత్ ఇతరమ్ కుర్వన్తి - 

some others did something else

కేచిత్ కృత్వా వదన్తి - 

some were talking after doing some thing

కేచిత్ అన్యే ఇతరత్ బుధ్యన్తి- 

some others were perceiving something else.

||Sloka summary||

"Some were laughing. Some others did something else. Some were talking after drinking. Some others were perceiving something else." ||62.14||

||Sloka 62.15||

యేఽప్యత్ర మధుపాలాస్స్యుః

 ప్రేష్యా దధిముఖస్య తు |

తేఽపి తైర్వానరైర్భీమైః

 ప్రతిషిద్ధా దిశో గతాః ||62.15||

స|| అత్ర దధిముఖస్య ప్రేష్యాః మధుపాలాః యే స్యుః తే అపి భీమైః వానరైః ప్రతిషిద్ధాః దిశః గతాః ||

||Sloka meanings||

అత్ర దధిముఖస్య ప్రేష్యాః -

those sent by Dadhimukha 

మధుపాలాః యే స్యుః తే అపి- 

guards of Madhuvan who were there 

 భీమైః వానరైః ప్రతిషిద్ధాః- 

driven away by  fierce Vanaras

 దిశః గతాః - 

went away in all directions 

||Sloka summary||

There the guards of the Madhuvanam sent by Dadhimukha as a cover were driven away in all directions by fierce Vanaras. ||62.15||

||Sloka 62.16||

జానుభిస్తు ప్రకృష్టాశ్చ దేవమార్గం ప్రదర్శితాః |

అబ్రువన్ పరమోద్విగ్నా గత్వా దధిముఖం వచః ||62.16||

స|| జానుభిః ప్రకృష్టాః దేవమార్గం  ప్రదర్శితాః | పరమోద్విగ్నాః దధిముఖం గత్వా వచః అబ్రువన్ ||

||Sloka meanings||

జానుభిః ప్రకృష్టాః - 

dragged with their knees

దేవమార్గం  ప్రదర్శితాః  - 

thrown into the sky

పరమోద్విగ్నాః దధిముఖం గత్వా - 

greatly disturbed went to Dadhimukha

వచః అబ్రువన్ - spoke as follows 

||Sloka summary||

Some were dragged with their knees and thrown into the sky. Greatly disturbed the guards  went and spoke to Dadhimukha. ||62.16||

||Sloka 62.17||

హనుమతా దత్తవరైర్హతం  మధువనం బలాత్ |

వయం చ జానుభిః కృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః ||62.17||

స|| హనుమతా దత్తవరైర్హతం వయం చ మధువనం జానుభిః బలాత్ కృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః ||

Rama Tika says - జానుభేరితి | జానుభిః జానుగ్రహణైః ప్రఘృష్టాః ఆకృష్టా అనన్తరం దేవమార్గం ఆకాశం దర్శితాః ప్రక్షేపేణ ప్రాపితాః ఇత్యర్థః | అతఏవ పరమోద్విగ్నాః కేచిత్ రక్షకాః దధిముఖం గత్వా ప్రాప్య హనుమతా దత్తః వరః యథేఛ్ఛం  మూలఫలాది స్వీకారో యేభ్యః తైః మధువనం వినాశితం , వయం చ జానుభిర్ ఘృష్టాః సన్తః దేవమార్గం ప్రదర్శితా ఇతి వచః అబ్రువన్ || 

||Sloka meanings||

హనుమతా దత్తవరైః వయం హతం 

-by those permitted by Hanuman to enter, we were hit

చ మధువనం - 

Madhuvanam also destroyed

జానుభిః బలాత్ కృష్టా - 

forcefully holding our knees 

దేవమార్గం చ దర్శితాః - 

thrown into the sky 

||Sloka summary||

"Permitted by Hanuman to enter Madhuvanam, we were forcefully shown the sky way by holding our knees'. "||62.17||

||Sloka 62.18||

తతో దధిముఖః క్రుద్ధో వనపస్తత్ర వానరః |

హతం మధువనం శ్రుత్వా సాంత్వయామాస తాన్ హరీన్ ||62.18||

స|| తతః తత్ర  దధిముఖః వానరః కృద్ధః మధువనం హతం (ఇతి) శ్రుత్వా హరీణ్ సాన్త్వయామాస||

||Sloka meanings||

తతః తత్ర  దధిముఖః వానరః -

 then that Vanara Dadhimukha 

మధువనం హతం (ఇతి) శ్రుత్వా  కృద్ధః - 

angry having heard that Madhuvanam was destroyed 

హరీణ్ సాన్త్వయామాస -

 consoled the Vanara guards 

||Sloka summary||

Having heard that Madhuvanam was destroyed  he said soothing words ( to the guards). || 62.18||

||Sloka 62.19||

ఇహాగచ్ఛత గచ్ఛామో వానరాన్ బలదర్పితాన్ |

బలేన వారయిష్యామో మధు భక్షయతో వయమ్ || 62.19||

స||ఇహ ఆగచ్ఛత| గచ్చామః వయం బలదర్పితాన్ మధుభక్షయతః వానరాన్ బలేన వారయిష్యామః||

||Sloka meanings||

ఇహ ఆగచ్ఛత - come here

గచ్చామః వయం - we will go

బలదర్పితాన్ మధుభక్షయతః వానరాన్ - 

Vanaras proud of their power, and  drinking honey

బలేన వారయిష్యామః - 

stop them with force 

||Sloka summary||

'Come here. We will go and forcibly prevent those Vanaras proud of their power, and drinking honey'. || 62.19||

||Sloka 62.20||

శ్రుత్వా దధిముఖ స్యేదం వచనం వానరర్షభాః |

పునర్వీరా మధువనం తేనైవ సహసా యుయుః ||62.20||

స|| వానరర్షభాః దధిముఖస్య ఇదం వచనం శ్రుత్వా సహసా తేనైవ పునః మధువనం యయుః||

||Sloka meanings||

వానరర్షభాః - bulls among Vanaras

దధిముఖస్య ఇదం వచనం శ్రుత్వా -

hearing those words of Dadhimukha 

సహసా తేనైవ పునః- 

immediately again went there 

మధువనం యయుః - 

reached Madhuvanam 

||Sloka summary||

The bulls among Vanaras hearing those words of Dadhimukha again immediately went to Madhuvanam. ||62.20||

||Sloka 62.21||

మధ్యే చైషాం దధిముఖః ప్రగృహ్య తరసా తరుమ్ |

సమభ్యధావత్ వేగేన తే చ సర్వే ప్లవంగమాః ||62.21||

స||ఏషాం మధ్యే  తరసా దధిముఖః  తరుం ప్రగృహ్య వేగేన సమభ్యధావత్  తే సర్వే ప్లవంగమాః చ|| 

||Sloka meanings||

ఏషాం మధ్యే  తరసా - 

on their way the energetic

దధిముఖః  తరుం ప్రగృహ్య - 

Dadhimukha  took one tree 

వేగేన సమభ్యధావత్  - went swiftly 

తే సర్వే ప్లవంగమాః చ - 

all the Vanaras too followed.

||Sloka summary||

On their way the energetic Dadhimukha  took one tree and all the Vanaras too followed. ||62.21||

||Sloka 62.22||

తే శిలాః పాదపాంశ్చాపి పర్వతాంశ్చాపి వానరాః |

గృహీత్వాభ్యగమన్ క్రుద్ధా యత్ర తే కపికుంజరాః ||62.22||

స|| తే వానరాః క్రుద్ధాః శిలాః పాదపాంశ్చ పర్వతాంశ్చ గృహీత్వా తే కపికుంజరాః యత్ర  తత్ర అభ్యగమన్||

||Sloka meanings||

తే క్రుద్ధాః వానరాః - 

they the angry  Vanara guards  

శిలాః పాదపాంశ్చగృహీత్వా  -

\ taking rocks, trees 

పర్వతాంశ్చ - even big boulders

తే కపికుంజరాః యత్ర - 

where the elephants among Vanaras were

 తత్ర అభ్యగమన్- went there 

||Sloka summary||

The angry  Vanara guards took rocks, trees and even big boulders and  Dadhimukha  went where the elephant among Vanaras (who destroyed the Madhuvan ) were. ||62.22|| 

||Sloka 62.23||

తే స్వామివచనం వీరాహృదయే ష్యవసజ్య తత్|

త్వరయా హ్యభ్యధావంత సాలతాల శిలాయుధాః||62.23||

స|| వీరాః తే తత్ స్వామివచనం హృదయేషు అవస్జ్య సాలతాలశిలాయుధాః త్వరయా అభ్యధావన్త||

||Sloka meanings||

తత్ స్వామివచనం - 

the words of their leader

హృదయేషు అవస్జ్య-

 keeping in their mind 

 సాలతాలశిలాయుధాః - 

with Sala Tala trees as weapons

తే వీరాః త్వరయా అభ్యధావన్త -

 the heroic guards rushed at once 

||Sloka summary||

The heroic guards keeping their leaders’ words in the heart went with Sala Tala trees as weapons rushed at once. ||62.23||

||Sloka 62.24||

వృక్షస్థాంచ తలస్థాంచ వానరాన్ బలదర్పితాన్ |

అభ్యక్రామం స్తతో వీరాః పాలాస్తత్ర సహస్రశః ||62.24||

స|| తతః వీరాః పాలాః సహస్రశః వృక్షాస్థాంశ్చ తలాస్థాంశ్చ బలదర్పితాన్ వానరాన్ అభ్యక్రమన్||

||Sloka meanings||

తతః వీరాః పాలాః సహస్రశః - 

then the heroic guards  in  their thousands

వృక్షాస్థాంశ్చ తలాస్థాంశ్చ - 

on the trees and under the trees 

బలదర్పితాన్ వానరాన్ - 

proud Vanaras 

అభ్యక్రమన్ - attacked 

||Sloka summary||

Then the heroic guards  in  their thousands attacked the proud Vanaras who were on the trees and under the trees. ||62.24||

||Sloka 62.25||

అథ దృష్ట్వా దధిముఖం క్రుద్ధం వానరపుంగవాః |

అభ్యధావంత వేగేన హనుమత్ప్రముఖాః తదా ||62.25||

స|| అథ హనుమత్ప్రముఖాః వానరపుంగవాః తదా దధిముఖం క్రుద్ధం దృష్ట్వా వేగేన అభ్యధావంత||

||Sloka meanings||

అథ హనుమత్ప్రముఖాః వానరపుంగవాః - 

then Hanuman and other leaders among Vanaras

దధిముఖం క్రుద్ధం దృష్ట్వా - 

seeing angry Dadhimukha  

తదా వేగేన అభ్యధావంత - 

then came running 

||Sloka summary||

Then Hanuman and other leaders among Vanaras seeing angry Dadhimukha came quickly.||62.25||

||Sloka 62.26||

తం సవృక్షం మహాబాహుం అపతంతం మహాబలమ్ |

ఆర్యకం ప్రాహరత్తత్ర బాహుభ్యాం కుపితోఽఙ్గదః ||62.26||

స|| కుపితః అంగదః సవృక్షం మహాబాహుం మహాబలం ఆపతంతం  తం ఆర్యకమ్ తత్ర బాహుభ్యాం ప్రాహరత్ ||

||Sloka meanings||

కుపితః అంగదః - angry Angada

మహాబాహుం మహాబలం - 

powerful strong armed

సవృక్షం ఆపతంతం - 

the one coming with a tree 

 తం ఆర్యకమ్ -

that elderly respectable one 

 తత్ర బాహుభ్యాం ప్రాహరత్ - 

held him tightly with his hands 

||Sloka summary||

"Then angry Angada seeing the powerful strong-armed elderly one coming with a tree, held him tightly with his hands." ||62.26||

||Sloka 62.27||

మదాంధశ్చన వేదైన మార్యకోఽయం మమేతి సః |

అథైనం నిష్పిపేషాశు వేగేవత్ వసుధాతలే ||62.27||

స|| సః మదాంధస్య అయమ్ మమ ఆర్యకః ఇతి ఏనం న వేద |  అథ ఏనం వసుధాతలే వేగవత్  ఆశు నిష్పిపేష|| 

||Sloka meanings||

సః మదాంధస్య - 

that one blinded with power 

అయమ్ మమ ఆర్యకః - 

this one is my elder 

ఇతి ఏనం న వేద  - 

that he did not realize  

అథ ఏనం వేగవత్ ఆశు నిష్పిపేష - 

then pushed him down quickly 

 వసుధాతలే - on the ground

||Sloka summary||

Blinded with power he did not realize that he is his elder. Then he pushed him onto the ground speedily. ||62.27||

||Sloka 62.28||

స భగ్న బాహూరుభుజో విహ్వలః శోణితోక్షితః|

ముమోహ సహసా వీరో ముహూర్తం కపికుంజరః||62.28||

స|| భగ్నబాహూరుభుజః శోణితోక్షితః విహ్వలః సః వీరః కపికుంజరః సహసా ముహూర్తం ముమోహ||

||Sloka meanings||

భగ్నబాహూరుభుజః - 

with broken shoulders and arms 

శోణితోక్షితః విహ్వలః - 

battered and soaked with blood  

సః వీరః కపికుంజరః - 

that heroic elephant among Vanaras

సహసా ముహూర్తం ముమోహ- 

lost consciousness for a moment

||Sloka summary||      

With broken shoulders and arms hurt, battered and soaked with blood , that heroic elephant among Vanaras , Dadhimukha ,lost consciousness for a moment. ||62.28||

||Sloka 62.29||

స సమాశ్వాస సహసా సంక్రుద్ధో రాజమాతులః |

వానరాన్ వారయామాస దండేన మధుమోహితాన్ ||62.29||

స|| రాజమాతులః సః సహసా సమాశ్వస్య సంక్రుద్ధః మధుమోహితాన్ వానరాన్ దణ్డేన వారయామాస||

||Sloka meanings||

రాజమాతులః సః -  

maternal uncle of the king

సహసా సమాశ్వస్య - 

quickly recovering 

మధుమోహితాన్ వానరాన్- 

those intoxicated Vanaras 

 సంక్రుద్ధః దణ్డేన వారయామాస - 

angrily chased them with a stick

||Sloka summary||

The furious maternal uncle of the king quickly recovering , chased the intoxicated Vanaras with a stick. ||62.29||

||Sloka 62.30||

స కథంచిత్ విముక్తః తైః వానరైర్వానరర్షభః|

ఉవాచైకాంత మాశ్రిత్య భృత్యాన్ స్వాన్ సముపాగతాన్ ||62.30||

స|| తైః వానరైః కథంచిత్ విముక్తః సః వానరర్షభః ఏకాన్తం ఆశ్రిత్య సముపాగతాన్ స్వాన్ భృత్యాన్ ఉవాచ||

||Sloka meanings||

తైః వానరైః కథంచిత్ విముక్తః- 

somehow escaping from the Vanaras

సః వానరర్షభః ఏకాన్తం ఆశ్రిత్య  - 

the bull among Vanaras having moved to a secluded place

సముపాగతాన్ స్వాన్ భృత్యాన్ ఉవాచ - 

spoke to his followers who followed him

||Sloka summary||

Somehow escaping from the Vanaras , Dadhimukha ,the bull among Vanaras moved to a secluded place spoke to his followers who followed him. ||62.30||

||Sloka 62.31||

ఏతే తిష్ఠంతు గచ్ఛామో భర్తానో యత్ర వానరః |

సుగ్రీవో విపులగ్రీవః సహ రామేణ తిష్ఠతి ||62.31||

స|| ఏతే తిష్ఠన్తు నః భర్తా వానరః విపులగ్రీవః సుగ్రీవః యత్ర రామేణ సహ తిష్ఠతి (తత్ర) గచ్ఛామః|| 

||Sloka meanings||

ఏతే తిష్ఠన్తు - let them stay

నః భర్తా వానరః విపులగ్రీవః సుగ్రీవః - 

our broad necked king Sugriva  

యత్ర రామేణ సహ తిష్ఠతి - 

where he is sitting with Rama

(తత్ర) గచ్ఛామః- 

will go there 

||Sloka summary||

"Let them stay. We will go where our broad necked king Sugriva is sitting with Rama." ||62.31||

||Sloka 62.32||

సర్వం చైవాంగదే దోషం శ్రావయిష్యామి  పార్థివే |

అమర్షీ వచనం శ్రుత్వా ఘాతయిష్యతి వానరాన్ ||62.32||

స||అంగదే సర్వం దోషం పార్థివే శ్రావయిష్యామి|వచనం శ్రుత్వా అమర్షివానరాన్ ఘాతయిష్యతి||

||Sloka meanings||

అంగదే సర్వం దోషం - all the mistakes of Angada 

పార్థివే శ్రావయిష్యామి - will let the king know

వచనం శ్రుత్వా - hearing those words,

అమర్షివానరాన్ ఘాతయిష్యతి - 

being very furious ,will punish the Vanaras 

||Sloka summary||

'We will let the king him know all the mistakes of Angada. Hearing those words, he being very furious ,will punish the Vanaras' . ||62.32||

||Sloka 62.33||

ఇష్టం మధువనం హ్యేతత్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః |

పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్ ||62.33||

స|| పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్ ఏతత్ మధువనం మహాత్మనః పార్థివస్య  హి ||

||Sloka meanings||

పితృపైతామహం  - of the forefathers  

దేవైరపి దురాసదమ్ - inaccessible even for Devas" 

ఏతత్ దివ్యం మధువనం - this wonderful Madhuvanam 

మహాత్మనః పార్థివస్య  హి - belongs to  the revered kin

||Sloka summary||

'పితృపైతామహుల దివ్యమైన మధువనము దేవతలకు సైతము అందుబాటులో లేని ఆ మధువనము మహాత్ముడైన మహరాజుది'. ||62.33||

'This wonderful Madhuvanam belongs to  the revered king , coming from the forefathers it is inaccessible even for Devas'.||62.33||

||Sloka 62.34||

స వానరన్ ఇమాన్ సర్వాన్ మధులుభ్దాన్ గతాయుషః |

ఘాతయిష్యంతి దండేన సుగ్రీవః ససుహృజ్జనాన్ ||62.34||

స|| సః సుగ్రీవః మధులుబ్ధాన్ గతాయుషః స సుహృత్జ్జనాన్ ఇమాన్ సర్వాన్ వానరాన్ ఘాతయిష్యతి ||

||Sloka meanings||

సః సుగ్రీవః - that Sugriva 

మధులుబ్ధాన్ గతాయుషః-

 greedy for honey and doomed

 స సుహృత్జ్జనాన్ - 

along with their friends  

ఇమాన్ సర్వాన్ వానరాన్ - 

all these Vanaras 

 ఘాతయిష్యతి - 

will surely punish

||Sloka summary||

'That Sugriva will punish all these Vanaras and their friends who are greedy for honey and are doomed.' ||62.34||

 

||Sloka 62.35||

వధ్యా హ్యేతే దురాత్మనో నృపజ్ఞా పరిభావినః |

అమర్ష ప్రభవో రోషః సఫలో నో భవిష్యతి ||62.35||

స|| ఏతే దురాత్మనః నృపజ్ఞాపరిభావినః వధ్యాః  హి | అమర్షప్రభవః నః రోషః సఫలః భవిష్యతి||

గోవిన్దరాజ టీకాలో - అమర్షప్రభవః అక్షమాజన్యః|

||Sloka meanings||

ఏతే దురాత్మనః - 

these evil-minded ones 

నృపజ్ఞాపరిభావినః వధ్యాః  హి   - 

who disobeyed king's orders are surely fit to be killed

నః అమర్షప్రభవః రోషః సఫలః భవిష్యతి - 

our forbearance and fury will be fruitful

||Sloka summary||

'These evil-minded ones who disobeyed king's orders are surely fit to be killed. That way our forbearance and fury will be fruitful'.||62.35||

||Sloka 62.36||

ఏవముక్త్వా దధిముకో వనపాలాన్ మహాబలః|

జగామ సహసోత్పత్య వనపాలైః సమన్వితః||62.36||

స|| మహాబలః దధిముఖః  వనపాలాన్ ఏవం ఉక్త్వా సహసా వనపాలైః సమన్వితః ఉత్పత్య జగామ||

||Sloka meanings||

మహాబలః దధిముఖః  - 

mighty Dadhimukha 

వనపాలాన్ ఏవం ఉక్త్వా -

 having told thus to the forest guards 

సహసా వనపాలైః సమన్వితః -

 along with the forest guards

ఉత్పత్య జగామ - 

rose up in the sky and went 

||Sloka summary||

Having told thus to the forest guards , the mighty Dadhimukha  rose up along with the forest guards and went. ||62.36|| 

||Sloka 62.37||

నిమిషాంతరమాత్రేణ సహి ప్రాప్తో వనాలయః|

సహస్రాంశుసుతో ధీమాన్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః||62.37||

స|| సః వనాలయః సహస్రాంశు సుతః ధీమాన్ సుగ్రీవః వానరః యత్ర (తత్ర) నిమిషాన్తరమాత్రేణ ప్రాప్తః|

||Sloka meanings||

సః వనాలయః - that forest dweller 

యత్ర సహస్రాంశు సుతః ధీమాన్ సుగ్రీవః వానరః- 

where Vanara Sugriva, the son of thousand eyed one

యత్ర (తత్ర) నిమిషాన్తరమాత్రేణ ప్రాప్తః - 

there in a moment reached the place

||Sloka summary||

In a moment Dadhimukha reached the place where Sugriva the Vanara son of Sun god was present. ||62.37||

||Sloka 62.38||

రామం చ లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా సుగ్రీవ మేవ చ |

సమప్రతిష్ఠాం జగతీం ఆకాశాన్ నిపపాత హ ||62.38||

స|| రామం చ లక్ష్మణం చ ఏవ సుగ్రీవం ఏవ చ దృష్ట్వా ఆకాశాత్ సమప్రతిష్ఠాం జగతీం నిపపాత||

||Sloka meanings||

రామం చ లక్ష్మణం చ ఏవ  - Rama and Lakshmana 

సుగ్రీవం ఏవ చ దృష్ట్వా - seeing Sugriva  also 

ఆకాశాత్ నిపపాత సమప్రతిష్ఠాం - landed from the sky 

సమప్రతిష్ఠాం జగతీం నిపపాత- on an even ground

||Sloka summary||

Seeing Rama , Lakshmana and Sugriva from the sky , he landed on an even ground. ||62.38|| 

 

||Sloka 62.39,40||

సన్నిపత్య మహావీర్యః సర్వైః తైః పరివారితః |

హరిర్దధిముఖః పాలైః పాలానాం పరమేశ్వరః ||62.39||

స దీనవదనో భూత్వా కృత్వా శిరసి చాంజలిమ్ |

సుగ్రీవస్య శుభౌ మూర్ధ్నా చరణౌ ప్రత్యపీడయత్ ||62.40|| 

స|| సర్వైః తైః పాలైః పరివారితః పాలానామ్ పరమేశ్వరః హరిః మహావీర్యః దధిముఖః దీనవదనః శిరసి అంజలిమ్  కృత్వా  సన్నిపత్య సుగ్రీవస్య శుభే చరణౌ మూర్ధ్నా ప్రత్యపీడయత్ ||

||Sloka meanings||

సర్వైః తైః పాలైః పరివారితః -

 surrounded by all those guards

పాలానామ్ పరమేశ్వరః - 

the king who is the  leader of all 

హరిః మహావీర్యః దధిముఖః - 

Dadhimukha powerful Vanara 

దీనవదనః శిరసి అంజలిమ్  కృత్వా - 

with a piteous face bowing with his head  

సన్నిపత్య సుగ్రీవస్యశుభే చరణౌ - 

approached Sugriva auspicious feet 

మూర్ధ్నా ప్రత్యపీడయత్ - 

placed his forehead 

||Sloka summary||

Surrounded by all those guards, Dadhimukha bowed with his head to the king who is the  leader of all Vanaras and is a great hero. Dadhimukha with a piteous face approached Sugriva and placed his forehead at his feet. ||62.39,40|| 

Thus the Sarga sixty-two comes to an end 

 ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే 

చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్

శ్రీమత్సుందరకాండే ద్విషష్టితమస్సర్గః ||

Thus ends Sarga sixty-two of Sundarakanda in Ramayana the  first poem composed by the first poet sage Valmiki.

||om tat sat||